بودجەی ۲٠۲۷عێراق؛ تاقیکردنەوەی یەکدەنگیی کورد لە سەردەمی قەیرانی ئابووریدا
بریارە مانگی ١٠ی ئەمساڵ، حکومەتی عێراق پڕۆژەی یاسای بودجەی گشتی بۆ ساڵی ٢٠٢٧ بۆ پەرلەمانی عێراق بنێرێت. ئەمە تەنها پرۆسەیەکی دارایی نییە،بەڵکوو دەرفەتێکی گرنگە بۆ دیاریکردن و جێگیرکردنی مافە دارایی و دەستورییەکانی هەرێمی کوردستان.

یەکێک لە گرنگترین خاڵەکان، پشکی هەرێمی کوردستانە. ئەگەر داتای سەرژمێری گشتی ساڵی ٢٠٢٤ ببێتە بنەمای دیاریکردنی پشکی هەرێم، ئەوا پێویستە پشکی هەرێم بە ڕێژەی ١٤.١٪ لە بودجەی گشتی دیاری بکرێت، نەک بە ڕێژەی ١٢.٦٩٪. جیاوازیی ئەم دوو ڕێژەیە تەنها ژمارەیەک نییەلە کۆی بودجەدا دەتوانێت بە جیاوازییەکی چەندین تریلیۆن دیناری بگات و ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ژیانی هاوڵاتیانی هەرێم هەبێت، دەبێت ببێتە سەرچاوەی دابینکردنی بەشێک لە پێداویستییە کۆمەڵایەتی و مووچە گرنگەکانی هەرێم.

لە چوارچێوەی ئەم داواکارییەدا، پێویستە بۆ کەسوکاری شەهیدان و زیندانیانی سیاسی، مامۆستایانی وانەبێژ، فەرمانبەرانی گرێبەست، زیادکردنی پلەبەرزكردنەوە و مافە دارایییەکانی فەرمانبەران، کەمئەندامان و خانەوادە کەم‌ داهاتەکان شوێنی تایبەت لە پڕۆسەی بودجەدا دابین بکرێت. ئەمانە داواکارییە حزبی و تاکەکەسی نیین؛ پەیوەندییان بە ژیانی ڕۆژانەی بەشێکی فراوانی هاوڵاتیانەوە هەیە،لە هەمان کاتدا یەکێک لە بابەتە گرنگەکان کێشەی سووتەمەنی و نرخی بەنزینە،دەكرێت لە بودجەدا میکانیزمێکی دارایی دیاری بکرێت بۆ پشتگیری و هاوتاکردنی نرخی سووتەمەنی لە نێوان هەرێمی کوردستان و عێراق.

بەڵام بۆ گەیشتن بە ئەم ئامانجانە، تەنها نووسینی داواکارییەکان بەس نییە.ئەم شەڕە دەبێت لە وەزارەتی دارایی، ئەنجومەنی وەزیران و لە کۆتاییدا لە پەرلەمانی عێراق بە شێوەیەکی سیاسی، یاسایی و دیپلۆماسی بەڕێوە بچێت. پێویستە لە ئێستاوە لە نێوان لایەنە سیاسییەکانی کوردستان، کۆدەنگییەکی ڕوون دروست بکرێت و لۆبیەکی بەهێز لە بەغدا بۆ پاراستنی مافە دارایی و دەستورییەکانی هەرێم کار بکات،بەرنامەوپلانێك دابنین وهەماهەنگی بەردەوام هەبیت لەنێوان حكومەتی هەریم ونوێنەرانی كورد لەبغداد بەبێ جیاوازی..

ئەزمونی ساڵانی ڕابردوو عەیبەیەکی گەورەیە دووبارە بکرێتەوە. نابێت کاتێک پڕۆژەی بودجە دەگاتە پەرلەمانی عێراق، هەر لایەنێک بە ئاڕاستەیەکی جیاواز بچێت و هەر گرووپێک داواکارییەکی جیاواز هەبێت. ئەگەر لە ئێستا پلانێکی هاوبەش، دەستەیەکی سیاسی و یاسایی هاوبەش و لیستێکی ڕوونی داواکارییەکان هەبێت، ئەوا بە دڵنیاییەوە ڕێگاکە ئاسانتر دەبێت و لەمپەرە سیاسی و دارایییەکان کەمتر دەبن، چونكە بە پلان، یەکدەنگی، لۆبی و بەکارهێنانی هەموو دەرفەتە سیاسی و دەستورییەکان دەست دەکەوێت.

لە لایەکی دیکەوە، نابێت لە هەژمارکردنی داواکارییەکاندا واقعیەتی ئابووریی عێراق پشتگوێ بخرێت. ئابووری عێراق بە شێوەیەکی زۆر گەورە پشت بە داهاتی نەوت دەبەستێت و هەر دابەزینێک لە نرخی نەوت یان کەمبوونەوەی داهاتی فرۆشتنی نەوت، ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بودجەی گشتی دەبێت. لە هەمان کاتدا، ئەگەر کەموکوڕییە دارایییەکان بەردەوام بن، فشار لەسەر مووچە و خزمەتگوزارییە گشتییەکان زیاتر دەبێت، چونكە بەپێی ئەو ژمارانەی بڵاوکراونەتەوە، ئەگەر خەرجییە گشتییەکانی شەش مانگی یەکەمی ساڵ بەهەند وەربگرین، تێکڕای مانگانە نزیکەی ٣.٧ تریلیۆن دینار کەمبوونەوەی دارایی بونی هەیە. ئەگەر ئەم ڕەوتە بەردەوام بێت، ساڵی ٢٠٢٧  بۆ داراییی عێراق ساڵێکی زۆر قورس لەرێیە، چونكە توانا و سەرچاوەی داراییی عێراق سنووردارە و پێویستە داواکارییەکان بە پلانێکی داراییی واقیعی و قۆناغبەندی کراوە پێشکەش بکرێن گەر ئەم واقیعە ئابوریە سەختە بەردەوام بوو.

بۆیە پەیامی ئەمڕۆ دەبێت ڕوون بێت: بودجەی ٢٠٢٧ نابێت دووبارە ببێتە مەیدانی ناکۆکیی ناوخۆیی کوردستان. دەبێت ببێتە مەیدانی یەکدەنگی سیاسی بۆ پاراستنی مافە دارایی و دەستورییەکانی هاوڵاتیانی هەرێم.

چۆمان محمد