هەرێمی کوردستان لە یەکێک لە مەترسیدارترین قۆناغەکانی مێژووی سیاسیی خۆیدایە،قۆناغێک کە تێیدا چەقبەستووی دامەزراوەكانە،قووڵبوونەوەی عینادی و ناکۆکییە سیاسییەکان وبێ منتمانەیان بەیەكتروبێ باكیانە بەرامبەر مەترسیەكان،قۆناغێك گۆڕانی هاوکێشە نێودەوڵەتییەکان ودارشتنەوەی تازەی نەخشەی جیهانیە،هەرێمیان خستووەتە بەردەم پرسیارێکی گەورە(ئایا ئەم هەرێمە دەتوانێت خۆی بپارێزێت، یان بەهۆی ململا‌نێی ناوخۆییەوە بەرەو لاوازبون و هەڵوەشانەوە دەڕوات؟
نزیکەی نیوەی ماوەی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان تێپەڕیوە، بەڵام نە پەرلەمان کاردەکات و نە حکومەت پێکهاتووە،ئەم پەکخستنە سیاسییە تەنها گرفتی دامەزراوەیی نییە بەڵکو نیشانەی قەیرانێکی قووڵی متمانە و شکستی سیستمی هاوبەشیی سیاسییە،ئەوەی زیاتر مەترسیدارە ئەوەیە کە هێزە سەرەکییەکان هێشتا لە بازنەی عیناد و هەژمووندا دەسووڕێنەوە، لە کاتێکدا هەرێم بە رۆژانەومانگانە بەخێرایی پێگە و توانای سیاسیی خۆی لەدەست دەدات.
لە ڕابردوودا، هەرێمی کوردستان بەهۆی هاوکێشەی ناوخۆیی و پشتیوانیی نێودەوڵەتییەوە توانیی ببێتە ئەکتەرێکی گرنگ لە عێراق و ناوچەدا. بەڵام ئێستا ئەو بارودۆخە گۆڕاوە،جیهان بەرەو ناسنامەیەکی نوێی سیاسی دەڕوات ،رۆژئاوا زیاتر خەریکی بەرژەوەندییە نەتەوەییەکانی خۆیەتی و ناوچەکەش لە قۆناغێکی نائارام و پڕ ئاڵۆزیدایە. لەناو ئەم گۆڕانکارییانەدا هەرێم زیاتر لە هەر کاتێک پێویستی بە یەکگرتوویی و دامەزراوەی بەهێز هەیە، نەک بەردەوامبوونی دابەشبوون و ناکۆکی،بۆیە پێشبینی كراوە دۆخەكە بەردەوام بێت خۆیان درك پیویستی بەیەكگرتوی وتنازلات بۆ یەكتری ناكەن،تائەوكاتەی بە فشاری نیودەلەتی وخاریجی رێكیان دەخەن وپێكیان دەهێنن..
بەڵام لە جیاتی چارەسەر حەكیم و دلسۆزانە گوتاری(دوو ئیدارەیی دیسان سەری هەڵداوەتەوە) گۆتارێك کە مێژووی تاڵی خۆی هەیە و کوردستان جارێکی تر بەرەو دابڕان و لاوازبوون دەبات. ئەوانەی ئەم بژاردەیە وەک چارەسەر دەخەنەڕوو، یان مێژوویان لەبیرکردووە یان بە ئەنقەست خۆیان لە ئاکامە مەترسیدارەکانی دەدزنەوە،تەنها كەمێك نەبێت دورلە ئامانجی سیاسی لەرابردوەوە لێی دەروانن دەلێن گەر ناسازێن با هەر زۆرنێك خەمی خۆی بخوات چونكە ئیستا بە فیعلی دوو دەسەلاتی یاخود هەریەكەو بۆخۆیی زۆنی جوگرافی وئیداری خۆی هەیە. دوو ئیدارەیی لە نەوەدەکاندا نەبووە هۆی سەقامگیری بەڵکو بووە هۆی لاوازبوونی پێگەی کورد، قووڵبوونەوەی ناکۆکییە کۆمەڵایەتییەکان وبە فیڕۆدانی سامانی گشتی..
کێشە بنەرەتیەكە لە عەقلیەتی بیركردنەوەوشێوازی بەڕێوەبردن و دابەشکردنی دەسەڵاتدایە كە قۆرغكاری وناعەدالەتی جوگرافی وكەمتەرخەمی تێدایە، چارەسەر بریتییە لە چاکسازی، ناناوەندێتی و بەهێزکردنی دامەزراوەکان ودابەشكردنی دەسەلاتی ئیدرالی ودارایی ودادپەروەری لەنێوان شارەكان لەسەر بنەمای یاسایی بودجە، نەک دابەشکردنی هەرێم. دەکرێت بە پەرەپێدانی دەسەڵاتی پارێزگاکان، دادپەروەری لە دابەشکردنی داهات و دروستکردنی کابینەیەکی نیشتمانی، هەرێم لە قەیران رزگار بکرێت. بەڵام ئەوە پێویستی بە ئیرادەی سیاسی و بڕیارێکی مێژوویی هەیە.
ئەوەی ئێستا ڕوودەدات تەنها ململا‌نێی نێوان دوو حیزب نییە،بەڵکو ململا‌نێیە لەنێوان مانەوەی هەرێم و لاوازبوونی هەرێمدا. هەرچەندە هێشتا دەرفەتی ڕزگارکردنی ئەم ئەزموونە هەیە، بەڵام کات بە خێرایی تێدەپەڕێت و ئەگەر هێزە سیاسییەکان هەر لە بازنەی عیناد و بەرژەوەندیی تەسکی حیزبیدا بمێننەوە، ئەوا ئەوەی دەکەوێتە ژێر مەترسییەوە تەنها حکومەت یان پەرلەمان نابێت، بەڵکو خودی کیانی هەرێمی کوردستان دەبێ،مانەوەی ئەم دۆخە بەپلەی یەكەم لە بەرزژەوەندی پارتیدایە..
هێزەكانی موعارەزە تەماشاچی وبێ لایەنبن؟
لە دۆخی ئێستای هەرێمی کوردستاندا، بێدەنگی یان هەڵوێستی نادیار لە لایەن هەندێک هێزی ئۆپۆزسیۆن بابەتێکی نیگەرانی و مەترسیدارە،لە کاتێکدا قەیرانە سیاسییەکان قووڵتر دەبنەوە، پێویستە هەموو هێزە پەیوەندیدارەکان رۆڵی ڕوون، فشاردەر و نێوەندگیر بگێڕن بۆ کەمکردنەوەی ململا‌نێکان و تێپەڕاندنی ئەم چەقبەستووییە مەترسیدارەی هەرێم،چونكە بێدەنگی لەم قۆناغەدا، لە جیاتی چارەسەر، تەنها یارمەتی بە درێژبوونەوەی قەیران دەدات. پێویستە هەموو لایەنەکان بە یەکگرتوویی دان بنیشن و ئەم پرسە وەک کێشەی گشتیی هەرێم ببینن، نەک تەنها کێشەی نێوان یەکێتی و پارتی،هەروەها پێویستە هێزە بەناوموعارزەكان نەبنە “خەتی سێیەم”ی بێکار و تماشاکەر، بەڵکو بە شێوەیەکی چالاک فشار بۆ نێوەندگیری و گفتوگۆی واقیعی بکەن، بۆ ئەوەی چارەسەرێکی عەقڵانی و دوور لە مەترسیی زیادبوونی قەیران بەدەست بێت..