لێکدانەوەی چەوتی لامەرکەزیەت


مامەڵەکردنی ئێمە لەگەڵ چەمکە سیاسی و فیکرییەکانی دەرەوەی کۆمەڵگەی خۆمان، ئەوانەی بەرهەمی پەرەسەندی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی کۆمەڵگەی کوردی نیین، لە زۆر کەیسدا هەڵە وتێنەگەیشتنی چەوت و زەقی لێکەوتۆتەوە، ئەوەش لەبەرئەوەی بە شێوەیەکی رەها وا دەزانین تێگەیشتنەکانمان لە سەدا سەد راستە و بە شێوەیەکی رەهاش بەرگری لە تێگەیشتنەکانمان دەکەین وەک ئەوەی ئەوە تەنها تەفسیری راست بێت و تا رادەی خوێن رشتنیش کۆڵمان نەداوە. گرفتی سەرەکی هەمیشە نەبوونی سەرچاوەی راست و دروستی زانیارییەکان و کەمی یان نەبوونی توانای لێکۆڵینەوە و کەمی توانای کەسەکان بۆ گەیشتن بە تێگەیشتنێکی جەوهەری دوور لە بەرژەوەندی سیاسی دیاریکراو بووە.

گرنگە، زۆر گرنگە بە وریایی و بە گیانێکی بەرپرسیاریانە مامەڵە لەگەڵ ئەو چەمکانەدا بکەین، دوور بین لە بەکارهێنانی چەوت و سەقەتکردن و قەرزکردنی ئەو بەشە چەمکانەی کە غرورمان رازی دەکات. جاران لەگەڵ مارکسیەت و سۆشیالیزم و ناسیۆنالیزم و وجودییەت و مەسەلەکانی "ناوەرۆک یان شکڵدا" وامان دەکرد. با ئێستا لەگەڵ چەمکە هاوچەرخەکانی دیموکراسیەت و جیهانگیری وحکومڕانی و لیبرالیزم و لیبرالیزمی نوێ و ناسیۆنالیزمی نوێ دا ئەو رەفتارە سیاسییە  بۆ رازیکردنی غەریزە بایۆلۆجییەکانی خۆمان هەمان رەفتارمان نەبێت. بۆ نموونە ناکرێت هەندێ زاراوەی وەک "دابران" بێنیتە ناو کۆمەلگەیەکەوە کە وەک رووداو و کارەسات ئەو زاراوەیە و چەمکەی تێپەراندووە.

ئەوەندەی پەیوەندی بە لامەرکەزیەتەویە هەیە، چەند فۆرمێک لە لامەرکەزیەت تا ئەم ساتە بە کۆمەڵگەی ئێمە پێناسەکراوە، دەبێت ئەو راستییە بڵێین کە ئەم چەمکە لە پاش ٢٠٠٣ لەلایەن رێکخراوە نێودەوڵەتی و هێزەکانی هاوپەیمانانەوە وەک چارەسەرێکی نامۆ بە کۆمەڵگەی ئێمە ناسێنرا. بێگومان ئێمە بەگەرمی پێشوازیمان لێکرد بە بێ ئەوەی بتوانیین چەمکەکە بکەینە بەرهەمێکی خۆماڵی. من پێشنیاری کۆنفراسێکی راوێژکاری فراوان دەکەم لەسەر هەموو ئاستەکانی حکومەت و تەنانەت ناو پارتە سیاسییەکان کە سەرچاوەی ئەم گرفتەن بۆ ئەوەی لامەرکەزیەت نەوەک هەر ببێتە درۆشم بەڵکو بەرنامەی فیعلی هەموو لایەنێک. دووبارەی دەکەمەوە ئەم پرسە، بەرپرسیاریەتی رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان نییە. پرسی ئەوان نییە کە لامەرکەزیەت لە ئامادەکردنی فۆرمی دارایی و ئیداریمان  کورت بکەنەوە، ئەمە پرۆژەیەکی نیشتمانییە بە مانای ئەوەی دەبێت کۆمەڵگە ئیرادەی خۆرێکخستنەوەی هەبێت و ببێتە ئەولەویەتی کاری هەموو حکومەتەکانی ئاییندە. هەر بۆ زانیاری، لە ئێستادا حکومەتی هەرێم پرۆژەیەکی لەم جۆرەی هەیە بەناوی" خزمەت" ، باوەرناکەم لەسەر ئاستی گشتی کەس ئاگادار بێت، ئەوە جارێ داوای کاریگەری بەرنامەکە ناکەین، کە بەتەواوی پرۆژەی رێکخراوێکی نێودەوڵەتییە و هیچ جۆرە شارەزاییەک و بودجەیەکی حکومەتی هەرێمی کوردستانی تێدا نییە و تەنانەت وەک راوێژکاریش پرسی پێنەکاراوە، لەبەرئەوەی پرۆگرامەکە بەشێکە لە رێکەوتنی بانکی نێودەوڵەتی و حکومەتی عێراق.

هەندێک داوای لامەرکەزیەتی ئیداری دەکەن، هەندێک داوای دەستەڵاتی رەهای دادوەری و ناوچەیی و دارایی دەکەن بە بێ ئەوەی دیدێکی شارەزا کە مەودای کارپێکردن و گونجاندن و بە قۆناغکردنی ئامانجەکانی پێوابێت. دەبێت ئەوەش بڵێێن کە لامەرکەزیەت خۆی بەشێکە لە کۆڵەکە سەرەکییەکانی پەرەسەندنی سیاسی و سیستمی وردکردنەوە و پیادەکردنی چەمکەکانی دیموکراسیەت کە بێگومان کۆمەڵگەیەک بە چەندان جەنگدا تێپەربووبێت کارێکی ستەمە ئەو متمانەیە لە لای پارته‌ سیاسییەکانی و رێکخراوە مەدەنییەکانی بخوڵقێنێت کە بە ئاسانی کاری پێ بکات و تێگەیشتنێکی واقیعی بۆ چەمکەکە هەبێت و بەتایبەتی کە خاوەنی میراتێکی شەکەت و درێژە لە شەر و جەنگ لە ناو خۆیدا و لەگەڵ دەرەوەیدا. هەر بۆیە تا ماوەیەک زاراوەکە بە مەنگی دەمێنێتەوە و بە گومانەوە تەماشا دەکرێت. هەر بۆیە دەبێت ئەم دۆخە باش رەچاو بکەرێت و لۆبی باشی بۆ بکرێت لە سەر ئاستی بڕیاردەر و نوخبە و هاوڵاتییان.

هەندێک بۆ بەرژوەندی سیاسی وتاکەسی کورتخایەن، ئیدعای فۆرمێکی شێواو لە لامەرکەزیەت دەکات بۆ ئەوەی دەسەڵاتی سیاسی بۆ نەوەکانی خۆی لەو ناوچانەدا بهێڵێتەوە کە مۆنۆپۆلی کردووە و دەخوازێت هەر وا بمێنێتەوە، بێگومان بەم کارەیان هیچ بوارێک ناهێڵننەوە بۆ هێنانەکایەی ئەو پەرەسەندە سیاسییەی کە پێویستە بۆ ئەوەی لامەرکەزیەت بێتە کایەوە. ئەمە بە یەکێک لە هەرەشە سیاسییەکان دەژمێدرێت کە دەبێت حسابی بۆ بکرێت.

بە ڕای من هەڵەی کوشندە و سەقەتی لامەرکەزیەت لە کۆمەڵگەی ئێمە لەو ساتەوە دەستی پێکرد کە رێکەوتنی واشنتۆن ناچارانە ئیمزاکرا و هەرێمی کردە دوو ئیدارە بۆ ئەوەی پارسەنگی هێز لە نێوان هێزە ناوخۆییەکان و هێزە ئیقلیمییەکان راگرێت. ئەو دابەشکردنی هێز و دەستەڵات و ناوچە و بودجە بووە سەرەتاییەکی نوێی دیکە بۆ کەرتکردنی هەرێم. بەداخەوە هەر دوو هێزە سەرەکییەکەی ئەو کاتە هەڵەیەکی کوشندەیان کرد و ئێستا باجەکەی دەدەن و بە ئاشکرا بە دانوستانەکانی ئێستاوە بۆ پێکهێانی حکومەت دیارە، رەنگە تەندروسترین بڕیار لەمەودای دووردا ئەوە بووبێت کە هێزی سێهەم و لایەنی دیکەی سیاسی دروست ببێت بۆ ئەوەی هەرێم لە درێژبوونەوەی مێژوویی سیاسی دوو جەمسەری قووتار بکات، بەهیوای ئەوەی هەرێم لە سەرهەڵدانەوەی دیکتاتۆریەت بپارێزێت و دەستەڵاتەکانیش دابەش بکات و وردە وردە پرۆسەیەکی سیاسی لە مەودایەکی دووردا بێتە ئاراوە و لە گەردەکانی پاکژی بکاتەوە.

دەبێت ئەو چەمکە نەبێتە ئامرازێک بۆ گەمێی سیاسی نێوان لایەنەکان و بە بێ مانا و بێ ویژدان لە هەڵمەتە سیاسییەکان و دانوستانە سیاسییەکان بەکاربێت.

35 جار خوێندراوەتەوە