چاپ کردنی بەشی سێهەمی پرۆژەی حکومڕانی کە سەبارەت بە "دامەزراوە و میدیا" بوو، تەواو، چاپکرا و وردە وردە دابەش دەکرێت. بۆ فرۆشتن نییە، بۆ دیارییە. کتێبەکان بەسەر کتێبخانە گشتییەکانی هەرێم و دامەزراوە فەرمییەکاندا دابەش دەکرێن، ساڵانی رابردوو هەر خۆیان کتێبەکانمان دەکردەوە بابەتی سیمینار وەک پرۆژەی سیاسی، بۆ نموونە، لە "زانکۆی لەندەن" پێشکەشی رەوەندی کوردیمان کرد و لە بۆنەیەکی تایبەتیشدا لە "رووداو" و پرۆژەکانمان بەسەرکردەوە.

ئێستا هاتمەوە سەر بەشی چوارەم کە لە ماوەی دوو ساڵی رابردوودا هاوشان بە کتێبی سێهەم، بەشێکی باشم لێ نووسیوە، ئەمەیان سەبارەت بە "دامەزراوە و پارتی سیاسیی"ە. هیوادارم بتوانم تا کۆتای ئەم ساڵ بەشەکانی دیکە تەواو بکەم. وەک پێشتر ئاماژەم پێداوە ئەم زنجیرە کتێبە دەچێتە خانەی پرۆژەی سیاسی تەتبیقی و مەبەستی سەرەکی وردکردنەوەی چەمکە سیاسییەکان و فراوانکردنی تێگەیشتنی سیاسی ئێمەیە بەرامبەر دونیای دەرەوە.

ماوەی چەند هەفتەیەکە، سەرباری نەخۆشی و کارەکانی دیکەی رۆژانە، بیرم دەکردەوە چۆن دەست بە نوسین بکەمەوە و لەسەر چ بابەتێک بنووسم. کاری نووسین لای بەندە پشت ئەستوورە بە چاودێریکردنی دیاردە سیاسی و کەلتوورییە دزێوەکانی نێو کۆمەڵگە، قسەکردن لەسەر هێنانەکایەی ئەلتەرناتیڤی فیکرییە، فراوان کردنی تەوەرەکانی بیرکردنەوەی سیاسی و دونیایە بە گشتی. لەم ئەرکەدا ئەوەی یارمەتیم دەدات پاشخانێکی مێژوویی و ئەزموونێکی عەمەلی و ئاگاداربوون لە میراتی سیاسی و خوێندنەوەی بەردەوامی دیاریکراو بەزمانی دیکە بۆ ئەو بابەتانەی پێویستیم پێیانە، ئەمە سەرباری ئاوێزان بوونی بابەتەکان، لە رەوتی گونجاودا، بە بایۆگرافی کەسی تایبەت " السيرة الذاتية" کە ئامادەیی هەمیشەیی هەیە و خوێنەری ورد هەستی پێدەکات. لە راستیدا ئەم خاڵانە بە گرنگ دەزانم، لەبەر ئەوەی تیۆریزەکردن بە بێ بوونی ئەو فاکتەرانە کاریگەر نابن.

لە رابردوودا، چەند وتارێکم سەبارەت بە کێشە ناوخۆییەکانی پارتی سیاسی نووسیوە بۆ نموونە' لێکترازانی پارتی سیاسی، پارتی سیاسی؛ بونیاد و رەفتار، پارتی سیاسی و ناکۆکییەکان، پارتی سیاسی و قەیرانە خۆرسکەکان.. هتد پێم باش بوو نوسینی ئەم جارە بۆ پارتی سیاسی و ئینقلاب تەرخان بکەم، بە حوکمی ئەوەی لە دیاردە هەرە ناشرین و قێزەوەنەکانی مێژووی پارتی سیاسییە لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و ئاسیا و ئەمەریکای لاتینی بەگشتی و عێراق بە تایبەتی.

بەکارهێنانی وشەی ئینقلابی عەرەبیم بە ئەنقسەتە، هەستم کرد تا رادەیەک قورسایی وشەکە پەی بە کارەساتە سیاسییەکان و رادەی ئەو خوێنە دەهێنێت کە لە وێستگە سیاسییەکاندا رژاون، ئەگینا وشەی کودەتامان هەیە، بەڵام ئەو شۆکە سیاسییە دروست ناکات کە یەکەم جار بەر گوێت دەکەوێت، لانی کەم لای بەندە! هەروەها لە کۆمەڵگەکانی دیکەدا وەک عەرەب و تورک و فارس کەم تازۆر ئەو وشە سیاسییە بەکار دەهێنرێت لەبەر ئەوەی ئینقلابی سیاسی و سەربازی زۆریان دیووە!

وەک ئاماژەم پێدا، ئینقلاب لە دیاردە هەرە قێزەوەنەکانی نێو مێژووی پارتی سیاسییە، تارماییەکی تاڵی هەمیشەییە، دێوزمەیەکی نێو تاریکییە، گۆماوێکە بەرەو تاوان، زەلکاوێکە پڕ قەوزەی سیاسی. ئینقلابی سیاسی، هەر هەڵتەکاندنی پارتی سیاسی و کۆمەڵگە نییە، بەتایبەتی ئینقلابە سەربازییەکان کە چەند ئەفسەرێکی بێ ئەزموون رادەسپێردران بە ناوی پارتی سیاسی و نیشتمانەوە سیستمی سیاسی راماڵن بەڵام توانایان نەبوو سیستمێکی مەدەنی بێنە کایەوە و دواتر لەناوخۆیاندا یەکتریان دەکوشت. یادەوەری سەرکردەکان ئێستاشی لەگەڵ بێت، زۆربەیان، گێرانەوەی موئامەرەکانە، نەوەک کردنەوەی خەستەخانە و مەکتەب و بیانکردنی رێگاوبان و دامەزراندنی ئەنجومەن و نوێنەرایەتییەکانی نێو کۆمەڵگە بۆ دابەشکردنی ئەرک و بەرپرسیاریەتییەکان.  

چی لە نێو پارتی سیاسیدا وا دەکات ئینقلاب رووبدات؟ لە راستیدا، ئینقلاب کردارێکی خۆرسکانە نییە، پڕ سەرکێشی و تەماع و ئاڵۆزییە، لە ناواخندا پلان دارێژراوە و لە لایەن گروپێکی نێو بەناو پارتی سیاسیەوە ئەنجام دەدرێت.

مەسەلەکە، لە بنەرەتدا، بە رق و پێشبرکێی کەسی و ئیرەیی و گرێی دەروونی و ناحەزی و هەڕەشەی کەسی و نەبوونی متمانەی سیاسی و کەمی ئاستی خوێندەواری و نەبوونی سیستمێکی ناوخۆی دادپەروەر و یەکسان کە ئەرک بەپێی توانا بێت، دەست پێدەکات و دواتر دەبێتە وەهمی ئایدیۆلۆژیایەکی سیاسی بۆ قەناعەت پێکردنی هەموو ئەندامانی خوارەوە لە پارتی سیاسیدا بۆ دەرکردنی مەرسومی کوشتن.

سەیرە لە نێو یەک پارتی سیاسیدا بیت و ئیمزا و پابەندبوونی سیاسیت دووپاتکردبێتەوە، بەڵام لوولەی تفەنگەکان لە بری ئەوەی رووبەرووی هێزێکی وەک داعش بێتەوە، بۆ نموونە، رووبەرووی یەکتر دەبنەوە، بۆ پارە و دەستەڵات مرۆڤ بەرچاوی تاریک دەبێت، لە وەندەش سەیرتر، ئەم سەخڵەتە لە هەردوو بەرەی سیاسیدا، دەستەڵات و ئۆپۆسیزیۆن، بوونی هەیە.

بەداخەوە، ئەوە دووڕووی سیاسییە کە سەرچاوەکەی دەگەرێتەوە بۆ سەرەتاکانی پەروەردە و دواتر  ژینگەی سیاسی کە رێگرە لە پێشکەوتنی پارتی سیاسی، پێم سەیرە لە نێو پارتێکی سیاسیدا بیت و بەناو خەبات بۆ پاشترکردنی پرۆسەی سیاسی و باشترکردنی ژیانی خەڵک بکەیت، بەڵام لە ژێرەوە بە خوێنی سەری هاوڕێکەت یان هەڤاڵەکەت تینوو بیت. گرفت ئەوەیە، لە راستیدا، ئەم ئاڵۆزییە دەروونییە هەڵگری "قین"ێکی قووڵە لە خود، رق و کیینە لە شکستی کەسەکە لە ژیانی سیاسی خۆی. رق لە خود بەهۆی شکستییەوە، دواجار، ئەوە رق و کیینەیە لە نیشتمان و لە دورووبەر و بەرامبەر هاورێکان رەنگدەداتەوە، ئەو رق و کیینەیە لە خود بۆ تۆڵە پەرەدەسێنێت. رق و کیینە دایالۆگێکی سیاسی بێدەنگی ناوخۆی خودە، فۆبیای سیاسی دەهێنێتە ئاراوە. هەر ئەو رق و کیینە سیاسیەیە کە کەسەکە ناتوانێت لە نێو ژینگی سیاسییەکەدا دیسپلین بێت. ئەم دۆخە سایکۆلۆجییە سیاسییە پەیوەندی بە پارتێکی سیاسی دیاریکراوە نییە، رەنگدانەوەی مەنهەجێکی سیاسی دیاریکراو نییە، لە نێو پارتەکانی چەپ تا راسترەوەکان وەک شێرپەنجە دەردەکەون و وێستگە سیاسییەکان بە خوێن بەرجەستە دەکەن.

پارتی سیاسی تا رادەیەکی فراوان لەسەر درۆ و وەهمی سیاسی دەژێت، بەداخەوە لە نێو پارتی سیاسیدا زۆربەی ئەندامان، لە پشتەوە، نەوەک هەر قسە بەیەک دەڵێن بەڵکو چاڵ بۆ یەکتر هەڵدەکەنن، دواجار ئەوە پارتی سیاسییە کە هەرەس دەهێنێت لەبەر ئەوەی هەموو سەرقاڵی موئامەرەکردنن لە یەکتر. حزبی بەعس باشترین نموونەیە، هەموو یەکتریان کوشت تا دواجار پارتە سیاسییەکە داڕما. بەعس بۆ نزیکەی ٦٠ ساڵ لە حوکمدا مایەوە، توانای سیاسی نەبوو تەنانەت ناوی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆرش بکاتە ناوێکی مەدەنی کە لەگەڵ گۆرانکارییەکانی دونیادا بگونجێت، گۆڕینی وشەی شۆرش وەک خیانەت تەماشا دەکرا و پاساوێکی سیاسی و یاسایی ئاسایی بوو بۆ سزادانی هەر کەسێک لە بنەماکانی شۆرش دەربچێت.

لە کۆتایی ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی رابردوو و سەرەتایی بیستەکان هەندێ لە بیرمەندە عەرەبەکان کارێکی زۆریان لەسەر سایکۆلۆجی سیاسی کردووە، گەیشتبوونە بڕوایەک کە دۆخی سایکۆلۆجی کەسەکان بەرهەمی ژینگەی سیاسی تایبەتە، ئەمە یەکێکە لە فاکتەرە سەرەکییەکان کە ئاراستە سیاسییەکان بە باش یان خراپ بەڕێوە دەبات.

لە پاڵ سایکۆلۆجیەتی سیاسی، بونیادی کۆمەڵایەتی بەهەمان ئاست رۆڵ دەبینێت لە دروستکردنی کادیری سیاسی، ئەم دوو فاکتەرە تەنانەت کاریگەریان لەسەر لێکدانەوە و تەفسیر و تێگەیشتنی ئایدیۆلۆجیا و فیکری سیاسی هەیە، کەسێکی وەک نوسەری کۆچکردووی بەناوبانگی عێراق، فالح عەبدولجەبار، کارێکی زۆری لەسەر ئەم چەمکە سیاسیانە کردووە، بەڕای ئەو پارتی سیاسی مەحکومی توندرەوی سیاسی و تموحی ناڕەوای کەسەکانی نێو پارتی سیاسی خۆیەتی بۆیە زوو زوو ئینقلابی سیاسی بەرهەم دەهێنێت. لە ژینگەیەکی سیاسی کە هەرگیز لە مێژووی سیاسیدا بێجگە لە عەشیرەت، بونیادی پارتی سیاسی هەڵنەچنیوە بە تێگەیشتنە ستاندەردەکەی و یاسایەک نەهاتۆتە ئاراوە تاوەکو دامەزراوەکانی کۆمەڵگە ببپارێزێت، لە ژینگەی سیاسی لەو جۆرەدا، بۆ گروپە سیاسییە توندرەوەکان ئاسان بووە کۆنترۆڵی حوکم و پارە بکەن.

پوختەی قسە: دەمێکە کاتی ئەوە هاتووە پرۆژە سیاسییەکان و ناوەندە فیکرییەکان پرۆسەیەکی رەخنەیی بیناخواز بۆ بونیاد و پەیکەرەی پارتی سیاسی بەرپا بکەن. وەڵامدانەوەی پرسیاری دروستبوون و دووبارەبوونەوەی ئینقلابی سیاسی بە توێژینەوە و لێکۆڵینەوە بدەنەوە، رەنگە، یارمەتی دامەزراندن و پەرەسەندنی کۆڵەکە سەرەکییەکانی پارتی سیاسی بدات. ئەوەی لە زۆربەی پارتە سیاسییەکانی رۆژهەڵاتدا تێبینمان کردووە ئەوەیە کە پارتی سیاسی پێویستی بە سیستم و دیسپلین هەیە بەڵام دوور لە تۆتالیتاریەت و پاوانکردن. سیستمێکی سیاسی دادپەروەر کە پارتە سیاسیییەکە خۆی لە خۆخواردن و ئارەزوو و مەیلی شێتگیرانە و شەڕەنگخوازانەی ئەندامە توندرەوەکانی بپارێزێت. ‌هەڵدانەوەی لاپەرەکانی مێژوو بە چاویلگەیەکی نوێوە کارێکی هەروا ئاسان نییە و چەمکی ئینقلاب لە چەندان گۆشەنیگاوە دەخوێنرێتەوە. لەم نووسینەدا باسمان لەسەر سایکۆلۆجیەتی سیاسی بوو، نەوەک بەرژەوەندییە سیاسی و سەربازییەکان وەک ئەوەی لە تورکیا روو دەدا و هەمیشە ئینقلاب لەوێ بازاڕی گەرمە. لە نوسینی داهاتوودا باس لە پارتی سیاسی و عەشیرەت دەکەین.