چەندین ساڵە، دەنگى داواکردنى چاکسازى لە هەمو چین و توێژەکانى خەڵکى کوردستانەوە بەرزدەبێتەوە، سەرجەم توێژەکانی وەک نوسەران، مامۆستایان، سەندیکاکان، زانایانى ئاینى و رێکخراوەکان و تەنانەت خەڵکى ئاساییش درکیان بەو کێشە و گیروگرفتە ئیدارى و داراییانە کردوە کە لە جەستەی حکومەتی هەرێمدا هەیە و بەرپرسانی ئەم وڵاتە دروستیان کردوە.


لەوکاتەدا کە هەموو چین و توێژەکان هەستیان بەو مەترسیانە دەکرد و هاواری چاکسازیان دەکرد، بەڵام بەشێک لە دەسەڵاتدارانى کورد بەهۆى سەرقاڵبونیان بە ململانێى ماشینەوەى پارەو سەروەت و سامانەوە چارەنوسى هەرێمەکەیان دابوە دەست قەدەرێکى نادیار، ئەو قەدەرەى ژمارەیەک لە دڵسۆزانى ناو سیاسەتى کوردیی هەر لەسەرەتاوە درکیان پێکرد و هۆشداریان لەبارەیەوە دا، بەڵام خاوەن بەرژەوەندییە گەورەکان ئەوساش و ئێستاش گوێیان لە دڵسۆزان نەگرت، تاهەرێمیان گەیاندە لێوارى قەرزێکى زۆرو بارێکى دارایی مەترسیدار.

قۆناغى پارەداریی و بێ بەرنامەیی

ئەوکاتەى مانگانە بەملیارەها دۆلار لە بەغداوە دەڕژایە قاسەی هەرێمەوە، هەر ئەو کاتە دڵسۆزانى ئەم میللەتە داواى دروستکردنى دام و دەزگاى دەوڵەتى و دابەشکردنى دادپەروەرانەى سامان و تەخشان و پەخشان نەکردنى ئەو داهاتەیان دەکرد، بەڵام ئەوانەى دەسەڵاتیان بەدەستبوو بێ گوێدانە دواڕۆژى ئەم میللەتە زۆرینەى ئەو سامان و داریی و بودجە زەبەلاحەىان بێ بەرنامە و بەکارهێنانى لە پڕۆژە و پتەکردنى ژێرخانى ئابورى، لە بەرژەوەندیەکانى خۆیان و دەوروبەریان بەهەدەریان دا، تەنانەت بانکەکانى ئەوروپاشیان لێ پڕکرد.

نەوتیش فریاى بارودۆخەکە نەکەوت

بەهۆی ئەوەی لەماوەی حکومڕانی کوردیدا هیچ دام و دەزگایەکی حکومی شەفاف دانەمەزراوە بۆیە تەنانەت دەرهێنانی نەوت و فرۆشتنیشی نەیتوانی هەرێم لە کێشەکان ڕزگار بکات، چونکە هەر لەسەرەتاوە پرۆسەی نەوت بە تونێلی تاریک  و گەندەڵدا رۆیشت و هاوڵاتیان هیچ خێرێکیان لێ نەبینی.

جگە لە پرۆسەی نەوت،سەرجەم داهاتەکانی هەرێم لەو تونێلە تاریکەدا گیرۆدەبوو و وەک دەڵێن گەندەڵی وەک نەخۆشی گانگرین بە جەستەى هەرێمدا چوەتە خوارەوە و بە چارەسەرێک و دوان و سیان دەرمان ناکرێت، بەڵکو پێویستى بە نەشتەرگەریەکى سەرتاسەریى  قوڵ هەیە، کە ئێستا لە هەمو کات زیاتر پێویستى ئەو نەشتەرگەریە بۆ هەمو لایەک رون بوەتەوە.

 

یەک کاتژمێرى ماوە بۆ نیوەشەو

 

ژمارەیەک نوسەری کورد هەر لەسەرەتاوە کێشە بنەرەتییەکانى شێوەى بەڕێوەبردن و گەندەڵیان دەخستە پێشچاوى بەرپرسان، بەڵام بەرپرسانى کورد نەچاوێکیان بۆخوێندنەوەى وتارەکانى ئەوانە هەبوو، نە گوێیەکیان بۆ گوێگرتن لەهۆشداریەکان هەبوو، نابیست و نابینا لە ئاستى راستیەکاندا لە (2003) وە تا(2014) بە ملیۆنان دۆلاریان بەهەدەرداو نەشیانتوانى ئابوریەکی جێگیر بۆهەرێم دروستبکەن.

فاروق رەفیقی نوسەر لە مەترسیی ئەو شێوە بەڕێوەبردنەى بونیاد نراوە لەسەرگەندەڵى و نادادیی ساڵانێک لەمەوبەر هۆشدارى دا و بە کتێبى (یەک کاتژمێرى ماوە بۆ نیوە شەو)، ئەو کتێبە هەر لە ناونیشانەکەوە بەسە لەوە تێبگەیت، کاروانەکە بەرەو تاریکى هەنگاو دەنێت، مەترسیەک لە بەردەمدایە و ناکرێت چاوى لێ بنوقێنیت.

 

جگە لە نوسەرانیش میدیاکاران، مامۆستایانى ئاینى و چالاکوانان هەمیشە هۆشداریان دەدا ، مادام هەرێم لەسەر بنەماى عەدالەت و یەکسانى و شەفافیەت دانەمەزراوە، بۆیە چارەنوسمان رو لەمەترسیە و پێویستە بەر لەوەى کار لە کار بترازێت دەست بەچاکسازى و دامەزراندنى دەوڵەتى دام و دەزگا بکرێت.

دروستبونى بزوتنەوەى گۆڕان، زەنگە گەورەکە

تا ئەو ساتەى بزوتنەوەى گۆڕان لەساڵى (2009) و لەسەردەستى نەوشیروان مستەفا دروستنەبوو، دەسەڵاتدارانى هەرێم گوێیەکیان لە نارەزایەتیەکان نەگرت، تەنانەت زۆربەى کات ئەزمونى هەرێمی کوردستانیان بە نمونەیى ناودەبرد لەناوچەکەدا.

بەڵام دوای دروستبوونی بزوتنەوەی گۆڕان و بەرزکردنەوەی ئاڵای چاکسازی و ڕەخنە گرتنی جدی لە ئەدا و کاری حکومەت، ئیدى دەسەڵاتدارانى هەرێم لەوە گەیشتن کە ناڕەزایەتى خەڵکى هەرێم لەم شێوە حوکمڕانییە، ناڕەزایەتییەکى راستەقینەیە و دەبێت گوێی لێبگیرێت، سەرەتا دانیان بە کەموکوڕیەکاندا نا، بەڵام هەنگاوی دووەم کە دەستکردنبوو بە چاکسازی خۆیان لێ دزیوە و بەڵێنەکەیان نەکرد بە کردار.

 

داواى چاکسازى، لەگەڵ دروستبونى گۆڕاندا، لە دروشمێکى جەماوەریەوە بو بە هێزێکى جەماوەریى، دواتریش لە پەرلەماندا بوو بە پاکێج و نامەى نوسراو، بزوتنەوەى گۆڕان بە تەنیا و دواتریش لەگەڵ چەند هێزێکى دیکە چەندین پڕۆژە و پاکێجى بۆ ئەنجامدانى چاکسازى وەک زەرورەتى قۆناغەکە و بەدەمەو هاتنى داخوازى خەڵک پێشکەشى سەرۆکایەتى پەرلەمان و حکومەت و لایەنە دەسەڵاتدارەکان کرد، بەڵام لە رێى دەنگى زۆرینە و لە پێناو بەرژەوەندى تایبەت و حیزبیدا سەرجەم پرۆژەکانی گۆڕان نادیدە گیران و جێبەجێ نەکران.

 

لەکاتێکدا ئەو هەوڵانە سەرجەمیان لە پێناو چاکسازى و دادگەریی و سەروەرکردنى یاساو رێکخستنەوەى بابەتەکانى موچەو خانەنشینى بون بۆئەوەى هەرێمى کوردستان و خەڵکەکەى توشى قەیرانى قوڵى دارایى نەبن.

17ى شوبات، ترۆپکى داواى چاکسازى

لەسەروبەندى خۆپیشاندان و روداوەکانى بەهارى عەرەبیدا، ئەوکاتانەى خۆپیشاندان لە هەرێمى کوردستانیش بڵێسەى سەند بۆ موچە نەبوو، بەڵکو بۆ دادگەرى و یەکسانى و ریگرتن بو لە بەهەدەردان و گەیاندنى وڵات بەم رۆژە
خۆپیشاندانەکانى (17)ى شوبات و رۆژانى دوایى بۆ داواى عەدالەت و شەفافیەت و راگرتنى گەندەڵى و بەهەدەردان بوو، ئەو کاتەى هاوڵاتیان هاتنە سەر شەقام، هێشتا مەترسیەکان نەتەقیبونەوە، بەڵام هەمو پێشەکیەکانى چارەنوسێکى نەخوازراو لەلایەن دڵسۆزانى گەلەوە دەبینران.

لەگەڵ بڵێسەى نارەزایەتیەکانى 17ى شوبات و رژانى خوێنى گەنجان لە پێناو چاکسازیدا ، ئیدى چاکسازى بو بە بەرنامەیەکى نوسراو و پەرلەمانیش بە کۆى هێزەکانەوە بڕیارێکى وەک بەدەمەوەچونى داخوازییەکانى خۆپیشاندەران پەسەند کرد، بەڵام ئەمجارەشیان دەسەڵاتدارانى هەرێم دوبارە بێباکانە ، خۆیان لە بڕیارەکان و پاکێجەکانى چاکسازیش لاداو نەیانکرد بەکردار.

بڕینى بودجە و دەرکەوتنى راستییەکان

دواى هێرش و پەلامارى داعش و بڕینى بودجەى هەرێم بەبیانوى هەناردەکردنى نەوت و ئابورى سەربەخۆ لەلایەن حکومەتی عێڕاقەوە، ئیدى هەمو ئەو هۆشداریانەى دەربارەى نەبونى ژێرخانى ئابورى و خراپى شێوەى کارگیڕى و بەهەدەردان و گەندەڵى و یەکنەخستنەوەى هێزى پێشمەرگە کە چەند ساڵێک بوو بەگوێى بەرپرساندا درا، بونە ئەمرى واقیع و وەک راستیەکى رون کەوتە بەرچاوى هەموان.

 

دواجار دەسەڵاتدارانى هەرێم لە زەنگەکە گەیشتن و بینیان ساڵانى خۆشى و رژانى پارە کۆتایى هات، بەڵام بەوهۆیەوە کە وەک پێویست و بەشێوەیەکى دامەزراوەیى مامەڵەیان لەگەڵ دۆخەکە نەکردبوو هەرزوو قەیران بەرۆکى خەڵکى گرت و  سیستمى پاشەکەوتى زۆرەملێ داهێنرا و موچە دواکەوت، پڕۆژەکان وەستان و بەهۆى گوێنەگرتنى دەسەڵاتدارانەوە هەموان بە ئاراستەى تونێلە تاریکەکە بردران.

 

دوا دەرفەت بۆ چاکسازى

 

ئێستا و دواى دوبارە سەرهەڵدانەوەى قەیرانەکان بەهۆى کۆرۆناوە، دوا دەرفەت گەڕانەوەى حکومەتە بۆ ئەو رێککەوتنە سیاسیانەى بۆ پێکهێنانە نۆیەم کابینەى واژۆکراوە کە "چاکسازى" بنەچەیەتى و بوەتە کارنامەى حکومەت.

 

لێکەوتەکانى کۆرۆنا پێویستى چاکسازى کردوەتە پێویستییەکى حەتمى، راستکرنەوەى هەڵەکان، چیدى هاوار و ئاماژەیەکى ناوێ، ئیدى واقیعەکە دیارە و زۆرێک بەهۆى دۆخى شسکتخواردوى رابردوەوە لە زۆنگاوى گەندەڵیدا چەقیون.

 

بەڵام ئیدى کاتى ئەنجامدانى چاکسازى و بڕیارى ئازایانەیە، خودى قەیرانەکە و دۆخى گوزەرانى خەڵک پێمان دەڵێت هەرێم لەبەردەم دواهەمین دەرفەتى چاکسازى دایە و ئەمڕۆ نەک سبەینێ، دەبێت پڕۆسەى نەشتەرگەریی بۆدۆخى خراپى ئابورى و دارایی هەرێم ئەنجام بدرێت، چاکسازییەک گشتگیر و هەمەلایەن لە خەرجى و لە داهات بڕینی دەستی حزب لە کۆی کایەکانی حکومەتدا.

سەرچاوە سایتی(سبەی)

2104 جار خوێندراوەتەوە