هۆكارەكانی كەمبونەوەی ڤیتامین دی، بڵاوترین كێشەی تەندروستی ئەم سەردەمە

KNN : Kurdish News Network
09:58 - 17/05/2020
تەندروستی

ڤیتامین دی یەكێكە لە گرنگترین و پێویستترین ڤیتامینەكان بۆ لەشی مرۆڤ، بە ڤیتامینی تیشكی خۆریش ناودەبرێت، ئەوەش بەهۆی گرنگی ئەو تیشكە بۆ دەستكەوتن و دروستبونی لەژێر پێستدا.

 

سەرچاوە خۆراكییەكانی ڤیتامین دی خواردنە دەریاییەكانن بەتایبەت ماسییەكانی سەلەمون و ماكریاڵ، هەروەها چەرەسات و شیرەمەنییەكان، ئەمە جگە لەوەی دەتوانرێت لەڕێی تەواوكەری خۆراكی و دەرمانەوە مرۆڤ دەستی بكەوێت.

 

 

لەئێستادا كەمبونەوەی ڕێژەی ڤیتامین دی لە لەشدا یەكێكە لە بڵاوترین كێشە تەندروستییەكان بەتایبەت لە هەرێمی كوردستاندا، كە ڕۆژانە چەندین كەس لەڕێی پشكنینی خوێنەوە بۆیان دەردەكەوێت ڕێژەیەكی كەم ڤیتامین دی لە جەستەیاندا هەیە و پێویستیان بە وەرگرتنی چارەسەرە.

 

سەبارەت بە هۆكارە سەرەكییەكانی كەمبونەوەی ڕێژەی ئەو ڤیتامینە، توێژینەوە پزیشكییەكان ئاماژەیان بە چەند خاڵێك كردووە، ئەوانیش بریتین لە:

 

 
1- نەچونە بەر تیشكی خۆر، یاخود ڕاستەوخۆ بەرنەكەوتنی ئەو تیشكە بۆسەر پێست، هۆكارێكی سەرەكییە.

 

2- خراپی سیستمی خۆراكی و گرنگینەدان بە خواردنی تەواوكەرە خۆراكییەكان كە دەوڵەمەندن بە ڤیتامین دی.

 

3- زۆربونی نەخۆشی و كێشە تەندروستییەكانی كۆئەندامی هەرس، كە ڕێَگری دەكات لە هەڵمژینی ڤیتامین دی.

 

4- كێشە تەندروستی و نەخۆشییەكانی جگەر و گورچیلە كە كاریگەری لەسەر چالاكییەكانی ڤیتامین دی دەبێت لە جەستەدا.

 

5- بەكارهێنانی چەند جۆرێكی چارەسەری پزیشكی بەتایبەت دەرمانی سەرع.

 

چۆن ڤیتامین دی جەستە چالاك دەبێت؟

 

 
ئەو ڤیتامین دی یەی لەژێر پێستدا بەهۆی تیشكی خۆرەوە كۆدەبێتەوە، ناتوانێت ئەركە فسیۆلۆجییەكەی ڕاپەڕێنێت ئەگەر بەشێوەیەكی كیمیایی نەگۆڕێت، بەجۆرێك ئەو ڤیتامین دی یە ناچالاكە بە (Cholecalciferol) ناسراوە و دەبێت  لە خانە چەورییەكاندا بتوێتەوە و بگاتە خوێن، دواتر دەچێتە جگەر و لەوێ گۆڕانكاری بەسەردا دێت پاشان بۆ گورچیلە و لەوێ دەبێتە ڤیتامینێكی چالاك و هانی هەڵمژینی زیاتری كالسیۆم دەدات.

 

چی كاریگەری لەسەر ڕێژەی ڤیتامین دی دەبێت؟

 

 
1- بەشێوەیەكی گشتی ژنان ڕێژەی ڤیتامین دی لە لەشیاندا كەمترە بەتایبەت دوای هەڵكشانی تەمەن و نەمانی سوڕی مانگانە.

 

2- ڕێژەی میلانین لە لەشدا بەربەستێكە لەبەردەم ڤیتامین دی دا، هەر لەبەر ئەو هۆكارەشە ئەوانەی پێستیان ئەسمەرە پێستیان كەمتر توانای هەڵمژینی ڤیتامین دی هەیە، بۆیە ئەو كەسانە 10 هێندەی كەسانی سپی پێست پێویستیان بە تیشكی خۆرە، واتە ڕەنگی پێست كاریگەری لەسەر ڕێژەكە هەیە.

 

3- هەڵكشانی تەمەن هۆكارێكی سەرەكییە بۆ كەمبونەوەی، بەتایبەت دوای تەمەنی 75 ساڵی.

 

4- ڕێژەی تیشكی سەرو وەنەوشەیی بەپێی دووركەوتنەوە لە هێڵی كەمەرەیی كەم دەكات، بەجۆرێك لەسەر هێڵَی 37 كەمترە، بۆیە ئەوانەی لە هێڵی كەمەرەییەوە نزیكن زۆرترین سود لە تیشكی خۆر وەردەگرن.

 

 

5- زیادبونی كێشی لەش هۆكارێكی دیكەی كەمبونەوەی ڤیتامین دی یە، چونكە ئەو جۆرە ڤیتامینە لە خانە چەورییەكاندا دەمێنێتەوە، تا ئەو خانانەش زیاتربن ڕێژەكەی كەم دەبێتەوە، بۆیە كەسانی قەڵەو دەبێت ماوەیەكی زیاتر لەبەر تیشكی خۆردا بمێننەوە.

 

سەبارەت بە بەباشترین كات بۆ چونە بەر تیشكی خۆر و ماوەی مانەوە پسپۆڕانی تەندروستی باس لەوە دەكەن، لەو كاتەدا كە تیشكەكە ستونی یاخود نزیكە لەوەی ستونی بێت كە دەكاتە كاتژمێر 10ی بەیانی بۆ دووی نیوەڕۆ، ماوەكەشی لەنێوان 15_20 خولەكدا بێت، هەروەها ڕێژەی ئەو پێستەش كە تیشكەكەی بەردەكەوێت ڕۆڵی دەبێت لە زیادبونی بڕی ڤیتامینەكە، بە جۆرێك باشترە هەفتانە سێ جار 40%ی لەش بدرێتە بەر تیشكی خۆر.

 

بۆ ئەوەی بزانیت كە تیشكی خۆری پێویست و كاریگەرت بەركەوتووە، سوربونەوەیەكی كەم لەسەر پێست دەردەكەوێت، باشترە دوای دەركەوتنی ئەو سوربونەوەیە لەبەر تیشكەكە لابچیت.

 

سەبارەت بەو كەسانەی بۆ ماوەیەكی زیاتر لەبەر تیشكی خۆردا دەمێننەوە، پسپۆڕانی تەندروستی ئاماژە بەوە دەكەن، ڕێژەی ڤیتامین دی لە لەشدا بەڕادەیەك زیاد ناكات كە مەترسی ژەهراوی بوون دروست بكات، چونكە جەستە كاتێك بڕی پێویستی لە ڤیتامینەكە دەستكەوت، كرداری گۆڕانكاری ڤیتامینی ناچالاك بۆ چالاك دەوەستێنێت، بەڵام ئەوەی مەترسییە سوتانەوەی پێستە بەهۆی زۆر مانەوە لەژێر تیشكەكەدا.

 

بەشێوەیەكی گشتی مرۆڤی ئاسایی ڕۆژانە پێویستی بە 2.5 مایكرۆگرام ڤیتامین دی هەیە، بەڵام لەكاتی دووگیانی و شیرداندا ئەو ڕێژەیە بۆ ژنان زیاد دەكات.

 

سەبارەت بەو كەسانەی لەڕێی دەرمان و تەواوكەری خۆراكییەوە دەیانەوێت ڕێژەی ڤیتامین دی زیاد بكەن، پسپۆڕانی تەندروستی باسیان لەوە كردووە، زۆر خواردنی ئەو چارەسەرانە بۆ ماوەیەكی درێژ و زیاد لە بڕی پێویست كێشە بۆ كۆئەندامی هەرس دروست دەكات، دەبێتە هۆی دڵتێكەڵهاتن و هێڵنجدان، هەروەها نەمانی حەزی خواردن و تینوێتی و سەرئێشەی زۆر، ئەمە جگە لەوەی كلس و فسفۆڕ لەسەر ئێسك كۆدەكاتەوەو ڕێژەی كالسیۆم بەرزدەكاتەوە، ئەوەش بەهۆكارێكی سەرەكی دروستبونی بەردی گورچیلە دادەنرێت.

5348 جار خوێندراوەتەوە