پیاوی ستراتیژە سپییەکان چی بەسەردێت؟

KNN : Kurdish News Network
03:29 - 17/08/2022
ڕاپۆرت

نزیکەی 30 مانگ وەزیر بو، پرۆژەی چاکسازیی وەرەقەی سپیی راگەیاند و بە بڕیارێک نزیکەی %20 بەهای دراوی عێراقی دابەزاند، هەرچەندە نەیارەکانی دەیانوت عەلاوی پیاوی تیۆرەکانە نەک کردار، بەڵام دۆستەکانی بانگەشەی ئەوە دەکەن ناوبراو رێگربوە لە داڕوخانی ئابوریی عێراق، ئەو لە چەقی قەیرانێکی گەورەی داراییدا دەستی بەکارکرد، بەڵام کە دەستیلەکارکێشایەوە وڵاتەکەی بەرەو ترۆپکی بەهێزیی هەنگاویی دەنا.

 

دوێنێ سێشەممە، عەلی عەلاوی وەزیری دارایی عێراق لە کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا، بە بڕیارێک هەموانی سەرسامکرد، لەناو جانتاکەیدا نامەیەکی 10 لاپەڕەیی دەرهێنا و بە سەرۆک وەزیرانی وت؛ "لەبەر ئەو هۆکارانەی لەم نامەیەدا ئاماژەم پێکردون دەمەوێت دەستلەکاربکێشمەوە".

 

 

شەش ستراتیژ و رێگەیەک
عەلی عەلاوی لە نامەکەیدا ئاماژەی بە شەش ستراتیژیی سەرەکیی وەزارەتی دارایی کردوە لەکاتی دەستبەکاربونی لە وەزارەتەکەیدا دایڕشتوە و بە وتەی خۆی بە باشیی توانیویەتی ئەو ئامانجانە بەدیبهێنێت.

گرنگترین ستراتیژی وەزارەتەکەی بۆ ئیدارەدانی ئەو قەیرانەی کە لە سەردەمی دەستبەکاربونی عەلاویدا بەهۆی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوتەوە هاتبوە ئاراوە بریتی بون لە کارکردن لەسەر بودجەی 2020 و ئامادەکردنی بودجەی 2021 کە بە دو ستراتیژی دیکەی گرنگی عەلاویی دادەنران و توانی تێیاندا سەرکەوتوبێت.

رێکخستنەوەی سەرچاوە مرۆییەکانی وەزارەتی دارایی و رێکخستنەوەی دابەشکردنەوەی داهاتەکان و چەند پرسێکی دیکە، لەو ستراتیژانە بون کە عەلاوی لە نامەکەیدا ئاماژەی پێکردون و دەڵێت "سەرکەوتوبوین لە بەدیهێنانیان".

 

 

حکومەتی زۆمبی و ئەژدیهای گەندەڵی

عەلی عەلاوی، لە نامەکەیدا باسی لە سەرکەوتنەکانی حکومەت کردوە، پرسیارێکی وروژاندوە؛ ئایا دەکرا حکومەت و وەزارەتی دارایی باشتر لەوەی کردویانە، کار بکەن؟ عەلاوی خۆی وەڵامی پرسیارەکەی داوەتەوە، دەڵێت "پێم وایە سیاسەتی کابینەی حکومەت و وەزارەتی دارایی لە بواری ئابوری و داراییدا بەشێوەیەکی بێوێنە سەرکەوتوبوە".

 

عەلاوی ئاماژەی بە سەرکەوتنەکانی حکومەت کردوە لەوانەش باشکردنی ئاستی بژێویی هاوڵاتیان، کۆتاییهێنان بە بەکارهێنانی هێز، ئەنجامدانی هەڵبژاردنێکی سەرکەوتو، روبەڕوبونەوەیەکی باشی بڵاوبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، سیاسەتی گونجاوی دەرەکیی، چاکسازیی ئابوری و چەندین کاری دیکە.

 

 

بەڵام پێی وایە حکومەت نەیتوانیوە کۆتایی بە گەندەڵی بهێنێت یان سنورێکی بۆ دابنێت، گەندەڵیی بە ئەژدیهایەکی چەند سەرە ناو دەبات و دەڵێت پێیەکانی بە بەهێزیی چونەتە ناو خاکی عێراقەوە، جەختیش دەکاتەوە تا برەو بە گەندەڵی بدرێت و چاوپۆشی لێ بکرێت ناتوانین روبەڕوی گەندەڵی ببینەوە.

 

 

عەلاوی پێی وایە عێراق دوچاری نەخۆشییەکی کوشندە بوەتەوە، ئەو نەخۆشییە عێراقی نەکوشتوە، بەڵام وردە وردە دەیکاتە مرۆڤێکی زۆمبی و لاوازی دەکات و نزیکی دەکاتەوە لەوەی بە بێدەنگیی بەخاک پسپێردرێت.

 

عەلاوی و سەدر


لە ماوەی رابردودا پەیوەندی نیوان رەوتی سەدر و عەلی عەلاویی چەندین هەڵبەز و دابەزی بەخۆیەوە بینیوە، بە شێوەیەکی گشتی سەدر و لایەنگرانی زیاتر هەڵوێستیان دژی عەلاوی بوە، بەڵام لەدوایین روداوی گرنگدا هەم سەدر و هەم عەلاوی لەسەر پرسی یاسای (پاڵپشتی خێرای ئاسایشی خۆراک و پەرەپێدان) هاوڕابون.

 

وەزارەتی دارایی پڕۆژەیاسایەکی ئاراستەی پەرلەمان کرد بۆ پاڵپشتی خێرای ئاسایشی خۆراک، بەڵام دادگای باڵای فیدراڵیی پڕۆژەیاساکەی رەتکردەوە بە پاساوی ئەوەی کە حکومەتی کاربەڕێکەر ناتوانێت پڕۆژەیاسا بۆ پەرلەمان بنێرێت، لە بەرامبەردا سەدر و هاوپەیمانەکانی هەمان پڕۆژەیاسایان بە ناوی لیژنەی داراییەوە ناردەوە سەرۆکایەتی پەرلەمان و بە زۆرینەی دەنگیش پەسەند کرا، ئەمە وەکو گرنگترین هەنگاوی هاوبەشی عەلاوی و سەدر دادەنرێت چونکە یاساکە وەکو یاسایەکی بچوککراوەی بودجە مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت.

 

چەند سەرچاوەیەك باس لەوە دەکەن عەلاوی لەژێر کاریگەریی سەدردا دەستیلەکارکێشاوەتەوە و بەڵێنی پێدراوە سەدر پشتیوانیی بکات بۆئەوەی لە داهاتودا ببێتە سەرۆک وەزیران، بەڵام ئەمە تەنیا قسەیەک، عەلاویش لە نامەی دەستلەکارکێشانەوەکەیدا بە رونی وتویەتی "لەدوای ئەم دەستلەکارکێشانەوەیە هیچ پۆستێکی وەزاریی وەرناگرم".

 

لە نامەکەیدا عەلاوی بە شێوەیەکی ئەرێنی باسی رەوتی سەدری کردوە، ئاماژەی بەوەکردوە "ناکرێت ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێز لە دەرەوەی پەرلەمان هەبێت حساب بۆ قورساییەکەی نەکرێت، ناکرێت بۆچون و خواستەکانی ئەو ئۆپۆزسیۆنە لە پێکهێنانی حکومەتدا پشتگوێ بخرێن.

 

سەدر لە 8/10/ 2022 داوای کرد پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە و هەڵبژاردنی پێشوەختە ئەنجامبدرێت، وا دیارە عەلی عەلاویش هەمان داواکاری هەیە، چونکە لە نامەی دەستلەکارکێشانەوەکەیدا ئەوەی وەکو چارەسەرێکی گونجاو بۆ کێشەی سیاسیی عێراق لەقەڵەمداوە.

 

 

عەلاوی خەزێنەیەکی پڕ بەجێدەهێڵیت

 

 کاتێک عەلی عەلاوی وەکو وەزیری دارایی عێراق دەستبەکاربو، عێراق خەزێنەیەکی لاواز و هەژاری هەبو، ئابوری عێراق لە قەیرانێکی گەورەدا بو، داهاتی نەوت تا دەهات کەمتر دەبوەوە و نرخی نەوت لە نزمترین ئاستیدا بو، بەڵام لەماوەی کارکردنیدا، عەلاوی توانی هەندێک هەنگاوی ئەرێنی بگرێتەبەر کە لێکەوتەی گرنگیان لەسەر ئابوری عێراق هەبو.

 

ئێستا عێراق خاوەنی 82 ملیار دۆلار یەدەگی دراوی بیانییە، یەدەگی زێری گەیشتوەتە 130 تۆن و چاوەڕوان دەکرێت گەشەی ئابوری عێراق لەمساڵدا بۆ %11 بەرزببێتەوە، بەشێک لەم دەستکەوتانەش بۆ سیاسەتی سەرکەوتوی عەلاوی دەگەڕێتەوە.

عێراق بۆ یەکەمین جار لەدوای ساڵی 2003ەوە هەردو سیاسەتی ئابوری و سیاسەتی نەختینەیی یەکخست، بەشێوەیەک بەهای ئەو دراوەی بەرزکردەوە کە بەهۆی فرۆشتنی نەوتەوە دەستی دەکەوێت، ئەمەش کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر دۆخی ئابوری عێراق هەبو و رێگربو لە دابەزینی بەرچاوی بەهای دراوی عێراقی.

 

ئەگەرچی ئەمانە وەکو دەستکەوت بۆ عەلاوی ئەژمار دەکرێن، بەڵام لەراستیدا بەشێک لەم دەستکەوتانە پەیوەندییان بە بەرزبونەوەی نرخی نەوتەوە بوە، لەبەر ئەمەشە هەندێک لە شارەزایانی ئابوری باس لەوە دەکەن ئابوری عێراق لە ترۆپکی بەهێزبونیدایە، ئەمەش وای لە عەلاوی کردوە لێرەدا کۆتایی بە رۆڵەکەی بهێنێت و لە لوتکەدا بکشێتەوە بۆ ئەوەی ناوی وەکو وەزیرێکی سەرکەوتوی و فریادڕەس بمێنێتەوە.

راپۆرت/ بەڵێن عزەت میکە


721 جار خوێندراوەتەوە