دیمەن و دەرهاویشتەكانی هەڵگیرسانی جەنگی ئەمریکا-  ئیسرائیل لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێراندا و جەنگەکانی دیکەی جیهان و ناوچەکە ئاماژەیەکی ڕوونە کە ژانی لەدایکبوونی  دۆخ و هەلومەرجێکی نوێی لە دیزانکردنەوە وڕێكخستنەوەی پەیوەندییە نێوەدەڵەتییەكان و نەخشەی سیاسی جیهان و خۆڕهەڵاتی ناوەڕاست و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان بەڕێوەیە،  بەئاڕاستەی گۆڕانی بنەڕەتی و بونیادی  لەجیوپۆڵیتکی و جوگرافیای سیاسی و هێزدا و بەتایبەت لە هاوکێشە و ڕیزبەندییە سیاسی ئابوورییەکان لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەکە.

هەڵبەتە  خەسڵەت و سیمای جەنگەکان هێمان بۆ بوونی  فەزا و دۆخێکی پڕ لە مەترسی و ئانارکییەتی نێودەوڵەتی سیاسی مەترسیداری نێوان ئەمریکا / ئیسرائیل  لەگەڵ  ئێراندا  لەلایەکەوە جەنگی ئەمریكا- ئیسرائیل لەگەڵ کۆی گرووپ و هێزە چەکدارەکانی سەر بەئێران و جەنگی ڕوسیا و ئۆکرانیا و جەنگی نێوان پاکستان و ئەفغانستان و تێوەگلانی وڵاتی کەنداو لەجەنگی ئیسرائیل و ئێراندا  بەرێوەدەچێت ، لەگەڵ ئەوەشدا دابەشبوونی ئاكت و هێزەکان بەسەر دوو بەرەی گەورە و کاریگەریدا( ئەمریکاو ئیسرائیل لەلایەك  و هاوپەیمانەکانی، بەرەی چین و ڕووسیا و ئێران و کۆریای باکوور چەندین ئەکتەری  لەلایەکی دیکە)وە

 گەر پانۆڕامای سیاسی ناوچەکە و کەش و هەوای سەختی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانیش وەک خۆی ببینین ، لەوە دەگەینە تێورەکانی میکاڤێڵی" ئامانج هۆکار ڕەوا دەکات"  و  ڕیالیزمی هێرشبەرانەی میرشایمەری  ڕیالیزمی بەرگریکارانەی واڵتز و   ئەنارکییەتی پڕۆدۆن"  لەسەر ئەرزی واقعدا پراکتیزە دەکرێت بەجۆرێک جەنگەکە مەترسیدارە، کە لە هەر دوو جەنگی یەکەم و دووەمی جیهاندا  جەنگی واترسناک و کاریگەری بەخۆوە نەدیووە.

 هەڵبەتە ئامانج ستراتیژی هەڵگیرسانی جەنگەکان لەپێناو فراوانخوازی و هەژمونی سیاسی و ئابووری  و نیشاندنی هێزی تاک جەمسەری جیهانی و و دروستکردنی سەرکردایەتی و جەمسەرگیری هەرێمایەتی و  لەژێر چاودێری و سیاسەتی یەک جەمسەری نێودەڵەتیدا خۆی دەبینێتەوە.  بەواتا هۆبزیەکەی ئێستا جیهان لەبەردەم " جەنگی هەمووان لەدژی هەمووان"دایە.

  تەنها ئەوە ماوەتەوە كە جەنگەكە وەك جەنگی سێیەمی  جیهانی ڕابگەێنرێت..
ئەگەر لێرەدا مەترسی و لێكەوتەكان ئەم جەنگی "ئەمریكا- ئیسرائیل  و كۆماری ئیسلام"ی و ناوچەكە بەراورد بە هەشت ساڵەی جەنگی "نێوان عێراق و ئێران" بكەین ڕوونتر زیان و كاریگەری و لێكەوتەكانی جەنگەكەمان  ۆ دەردەكەوێت  كە لەدوای یەکەمی جەنگی جیهانییەوە تێچوون و زیانەكانی چەندە و چەندەش ترسناک و وێرانکارترە؟


١-  جەنگی هەشت ساڵەی نێوان عێراق و ئیران  ئاستی توانای لۆجستی جەنگی لەهەر دوو دەوڵەتی  بەشەرهاتودا  لەیەکەوە نزیکبوون  چەکەکان زۆر وێرانکار نەبوون . بەڵام لەم جەنگەدا لە گەڵ ڕۆلی سەرەكی" ژیری دەستكرد"دا چەكی زۆر زۆرپێشكەوتوو و كاریگەر و وێرانكار بەكار دەهێنرێت.  


٢- لەجەنگی هەشت ساڵەی "ئێران و عێراق"دا جگە لەبەدیلگیران و كەم ئەندامبوون سەدان هەزار سەرباز لەهەردوو لا  نزیکە "یەک ملیۆن سەرباز" کوژراون،   کە زیاتر لەسەر ئاستی پلەی خوارەوە  ئەفسەر و سەرباز بوونە قوربانی جەنگەكە ، بەڵام لەم جەنگەی ئێستادا لوتکە و سەری هەڕمی دەسەڵاتدارو خاوەن بڕیارەکانی کراونەتە ئامانج  وەک ڕابەر و سەرکردە فەرماندە باڵاکانی سوپا  .


٣-  لە جەنگی نێوان عێراق ئێران بەپێی توێژینەوە ئابوورییە جیهانییەکان (وەک توێژینەوەکانی پڕۆفیسۆر "عەباس عەلناسرەوی"  کۆی زیانە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆکانی هەردوو وڵات  لەهەشت ساڵدا بە زیاتر لە" یەك تریلیۆن دۆلار" خەملێنراوە.  لەبەرامبەیشدا جەنگی یەک مانگەی ئەمریکا -ئێسرائیل  و ئێران زیان و تێچوونی  بە"یەک تڕلیۆن وپێنج سەد"ملیۆن دۆلار مەزەندە دەکرێت.


ئاسایش نێودەوڵەتی
ڕێكخراوی کۆمەڵەی گەلان وەك ناوەندێكی باڵا نەیتوانی لە دابینكردنی ئاسایشی نێودەوڵەتی وڕێگر بێت لەهەڵگیرسانی  جەنگی دووەمی جیهانیی ، بەریتانیا و فەڕەنسا، کە دوو ئەندامی سەرەکی بوون، زیاتر خەمی بەرژەوەندییەکانی خۆیان و پاراستنی داگیرگەکانیان پابەندی یاسا و پڕنسپەكانی ڕێكخراوەكە نەبوون و ئەمریكا وەك ئەندام نەچووە نیو ڕێكخراوەكە، ئەمەش وای لە كۆمەڵەكە  كرد وەك ئاكتەرێكی نێودەوڵەتی نەتوانێت ئەركەكانی جێبەجیبكات، دوای جەنگی دووەمی جیهان لە ساڵی (١٩٤٦)  بە فەرمی هەڵوەشایەوە و تەواوی دەسەڵات و ئەرکەکانی ڕادەستی نەتەوە یەکگرتووەکانکرد، کە هەوڵدرا تێیدا هەڵەکانی  کۆمەڵەی گەلان ڕاست بکرێنەوە.


پرسیار ئەوەیە ئایا ڕێكخراوەی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئەنجومەنی ئاسایش توانیویانە لەبەرامبەر ئەم هەموو جەنگ و كوشتار و وێرانكاری لەمڕۆی جیهاندا ڕۆڵی سەرەكی چارەسەری یەكلاكەرەوە ببینن؟
بێگومان ڕووداو و هەڵگیرسانی ئەو هەموو جەنگ و ویرانكاریانەی ڕوبەرووی  ئاسایشی جیهانی بۆتەوە  دەتوانین بڵێین  نەتەوە یەكگرتووەكان وەك ئاكتەری نێودەوڵەتی و بەتایبەت ئەنجوومەنی ئاسایش بێ رۆڵ و كاریگەرن، كەواتا جێگەی خۆیەتی ئەوە بڵیین ڕیكخراوەی نەتەوە یەكگرتووەكان  لەبەرامبەر كۆی ئەو جەنگ و كارەساتانەی ڕووبەڕووی جیهاندا بۆتەوە نابەرپرسیارە و لەپەراویزدایە و تواناچارەسەرو نێوەنگیری نییە  وخاوەنی  دەركردنی بڕیارە سیاسیەكان نەبووە،  دەكرێت خودی ڕێكخراوەكە هەڵوێستە بكات، بۆ ئەوەش  پێویستە  گۆڕانكاری بونیادی و  بنەڕەتی و چاكسازی هەمەلایەنە لەخۆیدا بكاتەوە، یان هەڵوەشاندنەوەی خۆی ڕابەگەێنت دەوڵەتان بیر لە جێگرەویەكی دیكە بكەنەوە.

* كورد و هەرێمی كوردستان بەردەم دۆخێكی چارەنوسازدا
كورد لە باشوورو ڕۆژهەڵاتی كوردستان لەناو جەرگەی جەنگی دەوڵەتە بەشەڕهاتووەكاندایە، بەتایبەت هەریمی كوردستان وەك ڕووبەرێكی سیاسی و خاوەن پێگە و حوكمڕان، سیاسەتی كورد بەگشتی وتایبەتی هەرێمی كوردستان لەم دۆخە هەستیارو  ترسناكەدا  چۆن بێت؟

كورد بۆ ئەوەی هەم نەبێتە سووتەمەنی جەنگەكە هەم بتوانێت بەسەر مەترسی جەنگ و ئەناركیەتی نێوەدەوڵەتی و ئاڵنگاییەكاندا بەسەلامەتی تێپەڕێنت، بێگومان ئەمەش پێویستە سیاسەتی عەقڵانی و وەقعیانە و ژیرانەی  حەكیمانەی ورد پەیڕەو بكات، دواجار زۆر گرنگە كورد  بەیەكگرتوو تۆكمەی نەتەوەیی خۆی ڕێكبخاتەوە، لە ڕوانگەی پاراستن و دوورخستنەوەی مەترسیەكان  هەڵگری گوتارێكی نەتەوەیی و كوردستانی بێت.