کورد لەگەمەی وڵاتاندا

شەڕ و ئاژاوەی لەسەر گەلی کورد بەبێ تێگەیشتن لێی و نەخوێندنەوەی دەرەنجامە مێژوویەکانیدا هەنگا و نەندرێت، هەر قسەکردنێک لەسەر ئەم بارودۆخە جیاوازی گەورە درووست دەکات، بەوەی کەوا ئەم هێزانە لەکوێ و بە ئاڕاستەی کام بەرژەوەندی کاردەکەن، هەر ئەوەشە وایکردووە لەناو هزری تاکدا تەشویش درووستبکات و لەناو گێژاوی ململانێکاندا ونببێت، بۆیە کاتێک هەلومەرجێکی ئاوادا دەبینیت هەر کەسە و بەپێی کار و پیشەی خۆی خوێندنەوە بۆ کارەساتێکی گەورەی شەڕ و ماڵوێرانی بۆسەر کورد لە تەواوی پارچەکانی کوردستاندا دەکات، بۆ ئەوەی بابەتیانە خوێندنەوە بۆ ئەم شەڕانە بکەیت دەبێت بچیتە قوڵایی ڕەگەکانی نەتەوەکەت لەمێژوودا. 

لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوودا  گەلی کورد شایەدی کارەساتێکی تری جینۆساید و قڕکردنی نەتەوەیی بوو لەشاری حەلەب بە ئامادەگی وڵاتانی زلهێزی جیهانی و ناوچەیی بۆ ئەوەی لە ڕەوڕەوەی مێژوو و گۆڕانکاریەکانی ناوچەکە دایببڕن و پەراوێزی بخەن، وەک چۆن  لەماوەی یەک سەدەیی ڕابردوو وڵاتانی داگیرکەری ناوچەیی کاریان لەسەر ئەم پرسە کردووە، کەم تا زۆر سەرکەوتوو بونە، بەڵام ئەوەی لێیەوە سەرکەوتوو نەبوونە ئەوەیە کە نەیانتوانیووە ناسنامەی نەتەوەیی لە گەلی کورد بسەننەوە، بەڵکو ڕۆژ لەدوایی ڕۆژ کورد لەجەنگی بەردەوامدا بووە، بەسەدان هەزار کەسی لە پێناوی مانەوە و سەپاندنی مافی خۆی کردۆتە قوربانی، لەکاتێکدا ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان و ڕێکخراوە مرۆیی و ئاینیەکان ڕوویان لەکۆمەڵکوژی کوردا وەرگێڕاوە وەک ئەوەی لە حەلەبیش بینیتان و شایەتی ئەو ڕۆژگارە ڕەشەش بوون لەسەر نەتەوەکەتان. ئەم شەڕە سەرباری ئەوەی شەڕی سیاسی و ئابوری و جینۆسایدی نەتەوەییە، لەهەمانکاتدا شەڕی سەپاندنی هەژموون گەراییە لەناوچەکەدا، هەژموونی تورکیا بەسەر سوریا و کورد و هەژمونی ئیسڕائیل بەسەر بەشێکی گەورەی خاکی سوریا و ناوچەکەدا. 

سەرباری ئەم ئاڵوگۆڕە سیاسی و جیۆپۆلۆتیکەی بەهۆی بەهاری عەرەبی لەساڵی ٢٠١١ هاتە پێشەوە ڕوویدا، کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان توانی سەرکەوتنێکی گەورە لە بوونی خۆی بسەلمێنێ سەرباری ئەوەی چەندین گرفتی گەورەی ڕووبەڕوو بۆتەوە، کورد لەهیچەوە گەیشتۆتە ئەو قۆناغەی لەجیهاندا خۆی بسەپێنێ، لەکاتێکدا تاوەکو ڕووخانی حیزبی بەعس و هاتنە سەرکاری محمد جۆلان (ئەحمەد شەرع) کورد وەک نەتەوەی کورد خاوەنی ناسنامەی خۆی نەبووە و نییه، بەڵام ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە کورد وەک نەتەوەیەک هەژموونی خۆی سەپاندووە لەڕۆژگاری ئەمڕۆدا بۆتە ئەمری واقیع و چیتر ناتوانرێت نکۆڵی لێبکرێت. 

دیارە ئەم بوونە لەسوریا بەهەوڵ و تێکۆشان و قوربانی هەزاران شەڕڤان بەدی هاتووە، بەگیانی خۆیان پارێزگاری لەم گیانە دەکەن، بە هێرشی ئەم چەند ڕۆژەی سەر هەردوو گەڕەکی کوردنشینی ئەشڕەفییە و شێخ مەقسوودی کوردنشینی شاری حەلەب، هەست بە گەلەکۆمەکی نێودەوڵەتی دەکرێت و پیلانگێڕی گەورە سەبارەت بەم بەشەی کوردستان هەستی پێدەکرێت، هەرچەندە بەدرێژای ١٥ ساڵی ڕابردوو ئەم بەشەی کوردستان بەردەوام لەبەردەم هەڕەشە و چاوسورکردنەوەی دەوڵەتی داگیرکەری تورکدا بووە، بەڵام ئەوەی لێی دەخوێندرێتەوە ئەوەیە کە وڵاتانی داگیرکەری کوردستا لەسەروشیانەوە دەوڵەتی تورکیا بارودۆخی کوردستان بگێڕنەوە بۆ بارودۆخۆی نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم، لەکاتێکدا بەرپرسانی تورکیا لەبارەی پڕۆسەی ئاشتی هەمیشە قسەیەک دووبارە دەکەنەوە بەوەی کە دەڵێن" تورکیا بێ تیرۆر یان گێڕانەوەی تورکیا بۆ پێش تیرۆر". ئەمانە ئاماژەی ڕوونن کەتورکیا نایەوێت مافی کورد بدات، بەڵکو دەیەوێت کێشەی کورد بگێڕێتەوە بۆ بارودۆخی سەدەی بیستەم. 
ئەوەی گرنگە نەکورد کوردی ئەوڕۆژگارەیە و نەجیهانیش جیهانی ئەوڕۆژێیە، ئەگەر دەسەڵاتدارانی ناوچەکە وەک دەسەڵاتداری ئەو ڕۆژە خۆیان ببینن و بەهەمان عەقڵ بیر بکەنەوە، ئەم جۆرە لەبیرکردنەوە لەبارەی کێشەی کورد نەک کورد بۆ دواوە ناگێڕتەوە بەڵکو ئەوەی پەکی دەخات و دووری دەخاتەوە لە پێشکەوتن ئەم وڵاتانەن کە ئێستا بەدەست هەڵاوسانی ئابووری قورسەوە  دەناڵێنن، هەروەها گەلەکەشیانەوە بەدەست برسییەتی و گرانی کاڵاکان و لەدەستدانی بەهای دراوەکانیانەوە هەراسان بوونە. 

ئەوەی لێی تێگەیشتوین ئەوەیە نەگۆڕانی عەقڵیەتی دەسەڵاتدارانی ناوچەکەیە بەرامبەر بەدۆزی کورد و مافەڕەواکانیان لەم بارەیەوە ئیسماعیل  بێشکچی کە مێژووەکەی بۆ نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو دەگەڕێتەوە دەڵێت: " گەر کورد داگیر کراوی ژێر دەستی ئیستیعمار بوایە ئێستا  دەمێک بوو خاوەنی دەوڵەت و خاکی خۆی بوو، بۆ ئەوەی هەیشە وەک کارتی فشاری دەستی خۆیان بەکاری بهێنن، گەلی کوردیان دابەشی سەر چەند وڵاتێک کردووە." 
جەنگی چەند ڕۆژەی شاری حەلەب ئەو بۆچوونەی سەلماند، لە پێناوی بەدیهێنانی خواستەکانی خۆیان لەناو وڵاتانی داگیرکەر ئیستیعمار باش توانیویەتی کارتی کورد بەکار بهێنێت، لەکاتێکدا گەلی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان شەڕی هەموو جیهانی  کرد و دووژمنی هەموانی بۆ هەمیشە تێکشکاند  کەداعش بوو، بەڵام دەبینین کورد لەحەلەب پشتگوێ دەخرێت و بەبەرچاوی هەموانەوە ڕێگە بە شەرع دەدرێت کە گەلی کورد کۆمەڵکوژ بکرێت لەحەلەب. 

ئەم شەڕە شەڕێکی جیهانی بەرژەوەندی خوای فرەهاوکێشەیە ناوچەکە و جیهانییە، بۆ ئەوەی خواستەکانیان بەدی بهێنن هەموو ڕێگاکان بەکاردەهێنن، ئەگەر وردبینەوە خواستی دووژمنانی کورد باش تێدەگەیت یەکێک لەوشتانەی دەیانەوێت دەستەمۆی بکەن ئەوەیە کە کورد ملکەچی خواستی دووژمنان بکەن، وەک بێشکچی لەوتارێکیتریدا دەڵێت:" تورک سیاسەتێکی هەیە پێش ئەوەی دانوستاندن لەگەڵدا بکات پەلامارت دەدات بۆ ئەوەی بەشتێکی کەم ڕازیت بکات و خواستی زۆری خۆی بسەپێنێ." ئەوە بۆ ئێستای سوریا زۆر ڕوونە تاوەکو کورد بە مافێکی کەم لەناو دەوڵەتی سوریا ڕازی بکەن، کورد وەک لەعێراق بەدەستی هێناوە لەوێ نەتوانێ بەدەستی بهێنێت. لەبەرچاوی جیهانیش ئەو جوانیەی لەدەست بدات. 

بەڵام ئەوەی گرنگە ئەوەیە کورد، ڕۆژ دوای ڕۆژ ڕوو لەسەر کەوتنە، بەهێز و مەچەک و توانای لێهاتووی خۆی بەئامانجەکانی دەگات، لەو ڕۆژگارە تاریکانەی کورد لەملانێ و نکۆڵیەوە گەیاندیە سەر پڕۆسەی ئاشتی و دان پێدانان کە شەو و ڕۆژ لێدوانی وڵاتانی داگیرکەری کوردستان ناوی کورد بۆتە وێردی سەرزمانیان، جگە لەوەی بەردەوام کورد وەک گەمەیەکی سیاسی بەکار بهێنن، بەڵام کورد هەنگاوەکانی بەرەو سەرکەوتنە. 

ئامانج هەرتەلی