هەرێمی کوردستان
لە هاوکێشەی سەپاندنی ئاشتی بە زەبری هێز دا

دلێر عەبدولخالق

حەوت ساڵ پێش ئێستا*، کاتێک لە نێوان تەپوتۆزی ئاڵۆزییەکانی دوای ڕیفراندۆم و دەستبەسەرداگرتنی ناوچە جێناکۆکەکان لەلایەن حکومەتی فیدڕاڵیەوە، جەختمان لەسەر پێشمەرجی یەکخستنی هێزی پێشمەرگە، وەک پایەیەکی ڕاگر بۆ هەرێمی کوردستان کرد؛ پەرەسەندنەکانی ئەمڕۆ سەلماندی، هیچ ئاشتییەک بەبێ سیستمێکی بەرگری لە گۆڕی نیە. بە واتایەکی دیکە، کورد لە عێراقدا لە ناوچەیەکی پڕ ململانێدایە، پاراستنی سەروەری و ئارامی؛ تەنها بە بەرزکردنەوەی دروشمی ئاشتیخوازی نایاتەدی، هاوشان پێویستی بە ماتەوزەی بەرپەرچدانەوە و سوپایەکی نیشتمانیە.

گوتەزا بەناوبانگەکەی ڕۆمانیەکان "Si vis pacem, para bellum" (ئەگەر ئاشتیت دەوێت، خۆت بۆ جەنگ ئامادە بکە)، ئەمڕۆ تەنها دروشمێک نیە، بگرە وانەیەکی واقعییە بۆ پاراستنی قەوارەی دەستوری هەرێمی کوردستان. ئاشتی بە مانای نەبونی شەڕ و ئاڵۆزی نایەت، بەڵکو بە مانای پلانی جێگرەوە و ئامادەکاری پێشوەختە و هێزی وەڵامدەرەوە دێت، بەتایبەت کە هەرێم لەناو جوگرافیایەکی پڕ لە کێشە و دەوڵەتێکی ناسەقامگیری وەک عێراقدایە، تەنها هێزی نەرم و دیپلۆماسی بەس نین، بۆ پاراستنی سەروەری خاک و زامنکردنی داهاتوی ئەم قەوارە سیاسیە.

ئێوە بڕوانن، هەرێم لەکاتێکدا خاوەنی سێ ڕەگەزە بنەڕەتییەکەی دەوڵەت «خاک، خەڵک و نیمچە سەروەرییە»، بەڵام ئەم توخمانە هەمویان بەسەریەکەوە لەبەردەم هەڕەشە و ئاڵنگاری ڕژددان، بەشێوەیەک نیوەی خاکەکەمان کێشەدار و لە دەرەوەی قەڵەمڕەوی حوکمڕانی و، نیوەکەی دیکەش لەژێر هەڕەشەی میلیشیا کۆنتڕۆڵنەکراوەکانە. لە ژینگەیەکی ئاوادا، یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگە و ڕاهێنان و بەرزکردنەوەی گیانی نیشتمانپەروەریان، تەنها ئەرکێکی مێژویی و ئەخلاقی و نیشتمانی نیە، بەڵکو سیستمی هەناسەدانە بۆ هەرێمی کوردستان.

لە کێشە هەناوییەکانی کوردەوە بڕۆین بۆ هاوکێشە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیەکان، ناوچەکەی ئێمە بە کرداری لەناو شەڕ و پەیڕەوکردنی دیدگای "ئاشتی بە زەبری هێزە Peace through Strength". دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، ئەم دروشمە وەک چەمکێکی سیاسی و سەربازی بەکاردەهێنێت بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی. ئەم دیدگایە با کورتی پێمان دەڵێت، کە ئەمریکا چیتر نایانەوێت ببێتە پاسەوانی ئەو ناوچانەی خۆیان نایانەوێت، یاخود ناتوانن خۆیان بپارێزن.

بۆ کورد، ئەمە پەیامێکی ڕوونە: هاوکارییەکانی ڕۆژئاوا بۆ هێزی پێشمەرگە هەمیشەیی نین، ئەگەر ئەو هێزە نەبێتە دامەزراوەیەکی نیشتمانی و نیزامی و یەکگرتو، نەبێتە سوپای نیشتمانی هەرێمی کوردستان، هەر بە دابەشکراوی بەسەر دو حیزبە باڵادەستەکە و کاربەدەستەکانیان بمێنێتەوە، واتە هەرێمی کوردستان نێچیرێکی دڵخوازی لایەنە شەڕکەرەکان و قوربانی سیناریۆ خراپەکانی داهاتوی عێراق و ناوچەکەیە.

ئێمە لە ناوچەیەکدا دەژین، کە عێراق تێیدا بوەتە مەیدانی ململانێی مەزهەبی و نەتەوەیی. سوپای عێراق و میلیشیاکان زۆرجار وەک ئامرازێکی سیاسی بەکاردێن. لە لایەکی دیکەوە، ئاسایشی هەرێم بە کراوەیی ماوەتەوە بۆ دەستێوەردانی دەرەکی. لەم ژینگەیەدا، مانەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لەژێر خاوەندارێتی حیزبدا؛گەورەترین «خاڵی لاوازیی ستراتیژییە.»

بۆ سیاسەتمەداران و دامەزراوەکانی حوکمڕانی هەرێم، کاتی ئەوە هاتووە، بێ دواکەوتن و خەمساردی، بە عەقڵێکی کراوە بیربکەنەوە و زمانێکی پراگماتی لەگەڵ یەک بدوێن. هاوکێشە سیاسیەکان گۆڕاون؛ شەڕ و مەترسیەکان لەناو ماڵمانن، چیتر گوتاری کوردایەتی پڕ لە سۆزی نەتەوەیی و ئەنفال و کیمیاباران و ڕوباری خوێنی شەهیدان کوردستان ناپارێزێت، چیتر ئەم حیکایەتانە پشتیوانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیمان بۆ دەستەبەر ناکات. ئەوەی ئێستا گرنگە بەهێزکردنی دامەزراوە نیشتمانیەکان و یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگەیە.

لێرەوە، ئەگەر دەمانەوێت «هەرێم» لە هاوکێشەی نوێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، وەک یاریزانێکی کاریگەر بمێنێتەوە، دەبێت «هێزە دابەشبوەکان» بگۆڕین بۆ «یەکەیەکی نیشتمانی یەکگرتو.» ئیتر ئەم هەنگاوانە چیتر هی دواخستن نین:
        1. هەمو هێزە چەکدارەکان بخرێنە ژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگە.
        2. بڕیارە سەربازییەکان بە نیشتمانی و دامەزراوەیی بکرێن.
        3. خۆ ئامادەکردن بۆ جەنگ بە واتای هەستی شەڕخوازی نایەت، بەڵکو بە مانای دروستکردنی قەڵغانێک دێت، کە نەیاران پێش ئەوەی بیر لە پەلاماردان بکەنەوە، سڵ لە پلان و هێزەکەت بکەن.
حەوت ساڵ لەمەوبەر، هۆشداریمان دا، کات درەنگە. ئەمڕۆ چیتر کات نەماوە بۆ تاقیکردنەوە. ئاشتی و سەقامگیری هەرێمی کوردستان لە گرەوی یەکخستنی هێزەکان و پەیڕەوکردنی حکومڕانی دروستە. هەرێمێک کە هێزەکەی دابەش بێت؛ ناتوانێت داوای ئاشتییەکی بەردەوام بکات. وەکچۆن لە سیاسەتی نوێی جیهانیدا دەبینین، تەنها ئەوانە شایستەی ئاشتین، کە دەتوانن بە هێزەوە پارێزگاری لە خۆیان بکەن. ئەنجام «ئەگەر دەتەوێت کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر ماڵەکەت، نەک هەر دەبێت دەرگاکەت تۆکمە بێت، بەڵکو دەبێت هەموان بزانن، کە لە پشت دەرگاکەوە ئامرازێکی بەرگریکردن هەیە.»

*لینکی وتاری «ئاشتیت دەوێ، خۆت بۆ جەنگ ئامادە بکە! پێشتر لە ١ی ٨ی ٢٠١٩ لە سایتی سبەی و پەیجەکەم بڵاوکراوەتەوە:

https://www.facebook.com/share/p/1CHDaJUqZj/?mibextid=wwXIfr