ئه‌وكاته‌ی حیکمەت خۆی مانیفێست ناکا

پرسیار ئەوەی ئەو شتە چی بوو لە ماوەی چەند مانگی رابردوودا لە کوردستان روویداو عێراقیش بوە تەختەی شانۆی ئەو نومایشە بە رووکەش ، پرسیارێکی سادەیەو لەبەر ئەوەی بە رووکاری دەرەوەدا پرسیارێکە گوایا ئاڵوزی هەڵناگرێ ، لێرەوە دەشێ کۆمەڵێك وەڵامی سادەش خۆیان قووت بکەنەوە، وەکو بینیمان و دەبینین و دەیخوێنینەوە چ لە نێوەندی کوردی و چ لە میدیاکان رۆژانە وەڵامە سادەکان دەخرێنەڕوو ، ئەو وەڵامانەی کە لە خۆی دەچن بۆ سەر برینێکی قووڵی ساڕێژ نەبووی سەردەمەکان ، ئەو وەڵامانەی ، کە تەنها برەهەمی بینینێکی راگوزەری رووداوەکانن ، بەرهەمی کەف و کۆڵی دیدێکی سادەن ، بەرهەمی دوای تیرۆرکردنی عەقڵن لەلایەن ستەمکاری و کەف و کۆڵی سۆزو کەڵکەڵە ناعەقڵانیەکانەوە ، لەمە ترسناکتریش ئەو وەڵامانە هەر خۆیان دەبنە دیوارێکی ئەستوور بۆ نەبینینی ئەو شتەی ، کە روویداو ئەو شتەی خۆی بەیانکرد.

پرسیاری ئەوەی ئەو شتە چی بوو "روویدا" پرسیارێکی ئاڵۆزەو بیرکرنەوەو تێڕامان دەخوازێ و پێویستمان بە عەقڵ هەیە تا بزانین چی " روویدا" ، بەڵام لە شوێنێکدا عەقڵ تیرۆر کرابێت و حیکمەت ئیدی خۆی مانیفێست ناکا، بەڵکو تەنها ئەوەی هەیە بریتی بێت لە دروشم و خوتبەی میرەکانی جەنگ ( کە بە هەڵە بەسەرکردە ناو دەبڕێن) و .... باڵادەستی پەخشانەکانی ئایدیۆلۆژیستەکان و شیعرو عەقڵیەتی شیعری، دیارە ئیدی ئومێدی زانینی ئەو شتەی ، کە " روویدا" کەشف کردنی په‌یامی ئەو شتەی لە ڕێگای رووداوەکانەوە خۆی نیشانداین ئومیدێکی لاوازەو ئەرێکە بە ئاستەم خۆی تەرجومەی واقیع دەکات.

پرسیاری سەرەکی ئەوەیە ئایا ئێمە دەتوانین لە ئەنفال بگەین وەك چۆن جولەکە لە هۆلۆکۆست گەیشت؟ من گومانم هەیە لەوەی، کە کورد لە ئەنفال بگاو نیشانەیەك لە ئارادا نییە ، کە باس لەوە بکا کە کورد نیازی هەیە لە ئەنفال بگا

ئەو شتە ، یان شتانەی کە " ڕوویاندا" رەنگە بە خیلی یان بەخیلیان نەکردبێت لە نیشاندانی حەقیقەتی شتەکان و مەسەلەکان ، بەڵام ئێمە ئامادە نەبووبێتین ، ئامادەبوون بە مانای حزورو بە مانای هەبوونی توانا و تەنها ، بەڵکو حەقیقەتی خۆشمان حەقیقەتی بوون و کەینونەی لە مێژینەی خۆمان و ئینجا نەبینینی حەقیقەتی چەندین سەدەی ژیانی سیاسی و هیکری و کەلتووری خۆمان ، واتا ئێمە لەوێ نەبووین تا ئەو حەقیقەتە ببینین و بە دیداری شادبین ، یاخود ئامادە بووین ، بەڵام لە ڕووی تۆنتۆلۆژی و ئیپستیمۆلۆژییەوە ئامادە نەبووین ، چونکە ئامادە نەکراوین بێ تواناین ، ئەو پەیامە گەردوونیە کە لە بوونی ئێمە دەدواو دەدوێ ببیستین و وەری بگرین ، ئامادە نەبوونیشمان نیشاندانی حەقیقەتی شتەکان و مەسەلەکان ، بەڵام ئێمە ئامادە نەبووبێتین ، ئامادەبوون بە مانای حزورو بە مانای هەبوونی توانا و ئامادە نەبین بۆ بینینی حەقیقەت ، حەقیقەتی نەك ئەو شتانەی " ڕوویاندا" بە تەنها ، بەڵکو حەقیقەتی خۆشمان حەقیقەتی بوون و کەینونەی لە مێژینەی خۆمان و ئینجا نەبینینی حەقیقەتی چەندین سەدەی ژیانی سیاسی و فیکری و کەلتوووی خۆمان.

واتا ئێمە لەوێ نەبووین تا ئەو حەقیقەتە ببینین و بەدیداری شادبین یاخود ئامادە بووین ، بەڵام لە ڕووی تۆنتۆلۆژی و ئیپستیمۆلپژیەوە ئامادە نەبووین ، چونکی ئامادە نەکراوین و بێ تواناین ئەو پەیامە گەردوونیە ، کە لە بوونی ئێمە دەدواو دەدوێ ببیستین و وەری بگرین ، ئامادە نەبوونیشمان هەم کەمتەرخەمیەکی مەعریفییەو هەم ئەخلاقی و هەم کەینونەیی ، رەنگە ئەو پەمامە هێندە سەنگین بێت ، رەنگە لە هەورە تریشقە بچێت ، کە ئێمە بەرگەی نەگرین ، ئاخر ئەو شتەی لەودیوو " ڕووداوەکانەوە" خۆی بەیان کرد هەموو سات خۆیمان نیشان نادوا لە هەموو " ڕووداوێکی" رۆژانەدا خۆی بەیان ناکا، سەنگینی ئەو پەیامە لەو مانا قۆوڵانە دەدوێ ، کە برینەکانمان ساڕێژ ناکەن ، بەڵکو دەیانکولێننەوە، ئەو پەیامە کە خۆی لەو شتەی " ڕوویدا" یان ڕوو دەدەن بەیانکرد پەیامێکی سك پڕبوو ، سك پڕ بە ماناو نامەی جۆراوجۆر ، ئەو پەیامە وەك بروسکە هات ، خۆی نیشانداین ، زاو لە چرکەساتێکدا ماناکان ، پەیامەکان ، بانگەکان لە دایك بوون و حەپەساین و واقمان وڕماو زپربەشمان تەنانەت ئەزیەتی بەر خۆر نەدا بحەپەسێ و شۆك بێت و یا چاومان کردەوە بروسکە ئاسا لە چاو تێپەڕی ، چی گوزەرا؟ زۆر شت و هیچیش.

کێشەی تێڕامانی عەقڵی و بیرکردنەوە لەلایەکەوە ئەوەیە، کە پرۆسەیەکی لەسەرخۆیەو لەلایەکی دیکەوە چونکی رەهەندە جیاوازەکانی ئەو شتەی خۆی بەیانکرد دەخوێنێتەوە پرۆسەیەکە ددان بەخۆداگرتن دەخوازێ ، سۆزو کەڵکەڵە بارگاویەکان بە هەڵچوون و داچوونە دەروونیەکان داوای وەڵامی ئامادەکراومان لێدەکەن لە ئێستاداو لێرەداو بۆ ئەم چرکەساتە، بەڵام عەقڵ، کە لە بوونەوەرێکی بەتەمەن و بەساڵاچوو دەچێ زۆر لەسەر خۆیەو وەڵامی ئامادەکراوی پێ نییەوپەیڕەو لە پڕۆسەیەکی درێژخایەن دەکات ، لە عەقڵ و پرۆسەی عەقڵانییەتدا پەلەکردن نییە، وەڵامی بەپەلە، چارەسەری بەپەلە بوونی نییە، زۆرن ئەو رووداوە مێژووییانەی ، کە چەندین سەدە بەر لە ئێستە روویانداوەو تازا بەتازە عەقڵ پێماندەڵێ کەچی " ڕوویداو" پەیامی سەرەکی رووداوەکی چی بوو.

ئەو شتەی کە خۆی بەیاندەکات لە رووداوێکی گەورەدا، جا ئەو شتە هەرچییەك هەیە ، پەیامەکە پەیامی بوونە رۆح با پەیامێکی گەردوونی ، یەکێك لە خاسیەتەکانی وێڕای خۆبەیانکردنیشی بریتییە لە خۆشاردنەوە ، خۆ پەنهان کردن هەم خۆ بەیانکردن و هەم خۆشاردنەوە، کاتێك کە دەڵێین " شتێك روویدا" ئەوە مەبەستمانە بڵێین شتێك " ڕووی" ی خۆی نیشانداین لە ڕێگای کردارێکەوە، ئەگەر ئەو شتە هەموو "ڕوو"ی خۆی نیشانداباین هەموو بوونی خۆی خۆی و رەهەندەکانی و جوگرافیا جیاوازەکانی خۆی و پەیامەکەی بەتەواوی لەسەر خوانی ئەو کردارە، رووبەری روودانی شتی دیاریکراو بخستایە بەردەممان ئیدی هیچ پێویستمان بە عەقڵ و تێڕامان نەدەکردو تەنیا لە ڕێگای هەستەکانەوە هەستمان پێدەکردو دەمانبیبی و دەمان بیست و دەمان چێشت واتە هەر هەستەکان خۆیان دەبوونە ئەو کەناڵانەی ، کە لە ڕێگایانەوە دەمانتوانی تێبگەین ئەو شتە چی بوو " ڕوویدا" ، بەڵام خاسیەتی کەینونیانەی شت حەقیقەت رووداو بوون ئەوەیە ، کە لەو کاتەدا ، کە خۆی بەیاندەکا خۆشیمان لێ دەشارێتەوە، وەك بروسکە دێت بە زەبروزەنگ و بە توندوتیژیەکی سەرسوڕهێنەر خۆی بەیاندەکات ، بەڵام تا ئاوڕ دەدەینەوە حەقیقەتی خۆشیمان لێ دەشارێتەوە، چی " ڕوویدا" و بۆ " ڕوویدا" ؟ " ڕوو" دەدا ئێستا دوای بیست و چوار ساڵ نەدەزانین ئەنفال چی بوو و نەدەزانین بۆ " ڕوویدا" و ئەوە چی بوو " ڕوویدا" و پەیامەکان چی بوون؟ بگرە تەنانەت لەسەر ڕێگای تێگەیشتنیشنین بەرەو ئەنفال.

ئەنفال پڕ بوو بە مانا و لوغزو سومبول و پەیام و ئێمە لە هیچ تێنەگەیشتین و ئێستاش سەرقاڵی ڕەیپکردنی " لاقەکردنی سێکسی" ئەو رووداوەین ئەمەش بەگۆی پەخشانەکانمانەوە، بەهۆی لێخۆش بوونەکانمانوە، کە له‌ ناپاکی دەدوێ بەرامبەر بە ئەنفال و لەڕێگای ساویلکەییمانەوە، لەڕێگای بەخشینی هەق بە میرەکانی جەنگ، کە ئەنفال بەکار بهێنن بۆ راوڕووتکردنی ووڵات موزایە دەکردن بە ئەنفالەوە ، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە ئایا ئێمە دەتوانین لە ئەنفال بگەین وەك چۆن جولەکە لە هۆلۆکۆست گەیشت؟ من گومانم هەیە لەوەی، کە کورد لە ئەنفال بگاو نیشانەیەك لە ئارادا نییە ، کە باس لەوە بکا کە کورد نیازی هەیە لە ئەنفال بگا.

نیشانەکانیش زۆرن لەوێ ، کە باس لەوە دەکەن کورد نە تێگەیشت لە ئەنفال و نە لە رەمزو لوغزو پەیامەکانی ئەو کارەساتە حاڵی بوو وە نە بڕیاریشی داوە تێ بگا، ئەم حاڵی نەبوونەش لە ئەنفال خۆی لە خەلەلێك دەدوێ ، کە لە کوردایەو کورد پێوەی دەتلێتەوە ، من لەو باوەڕەدام ، کە کورد وەکو بوونەوەرێك بە دەست خەلەلێکی میتافیزیقییەوە دەناڵێنێ ، کە بەشێکە لە کیانی و چونکی هۆشیاریشی نییە ئاگای لەم خەلەلە کەینونیەی خۆی نییە.

292 جار خوێندراوەتەوە