⚖️ کاتێک پەرلەمان دەبێتە سێبەری کۆمپانیاکان
 خوێندنەوەیەکی یاسایی بۆ کارەساتی یاسای کارەباو پڕۆژەی ڕووناکی

لە فەلسەفەی یاساداناندا، پەرلەمان وەک نوێنەری باڵای گەل ئەرکیەتی هاوسەنگیی نێوان "قازانجی گشتی" و "بژێویی تاک" بپارێزێت. بەڵام وردبوونەوە لە یاسای وەزارەتی کارەبا (ژمارە ٦ی ساڵی ٢٠٢١) و یاسای هەمواری یەکەم (ژمارە ٣ی ساڵی ٢٠٢٢)، ڕاستییەکی تاڵمان بۆ دەردەخات؛ ئەویش ئەوەیە کە پەرلەمانتاران بەهۆی "ناشارەزایی" یان "خافڵبوون"، بە دەستی خۆیان دەرگایان بۆ سەپاندنی قورسترین بارگرانیی دارایی بەسەر هاووڵاتییاندا واڵا کردووە.
⬅️1️⃣ ماددەی چوارەم: سپاردنی نرخ بە ئارەزووی حکومەت
یاسادانەر لە ماددەی (٤) بڕگەی (چوارەم)دا، مەرجی "ڕەچاوکردنی بژێویی هاوڵاتییان"ی تەنها وەک دروشمێکی ئینشایی بەکارهێناوە.
• ڕەخنەی یاسایی: کاتێک پەرلەمانتار "سەقفی نرخ" یان "پێوەری جێگیر" لە ناو دەقی یاساکەدا ناچەسپێنێت، پەرلەمان دەسەڵاتی دارایی خۆی (التفويض المالي) ڕادەستی حکومەت کردووە تا بە ئارەزووی خۆی نرخ بسەپێنێت.
⬅️2️⃣ شەرعیەتدان بە قۆرخکاریی کۆمپانیاکان
پەرلەمانتاران لە ڕێگەی ماددەکانی (٤ و ١٠)ەوە، دەرگایان بۆ کەرتی تایبەت واڵا کرد تا بێنە ناو سێکتەری کارەبا بەبێ بوونی یاسای پاراستنی بەکاربەر.
• ڕەخنەی یاسایی: یاساکە تەنها پارێزبەندی بۆ لایەنی بەهێز (کۆمپانیا) داناوە. ئەم دەقە کارەبای لە "خزمەتگوزارییەکی گشتی"یەوە گۆڕی بۆ "کاڵایەکی بازرگانی" بێ هیچ گەرەنتییەک بۆ هاووڵاتی.
⬅️3️⃣ پڕۆژەی ڕووناکی؛ تەڵەیەکی یاسایی بۆ گیرفانی خەڵک
کاتێک حکومەت دەڵێت: "ئێمە لە چوارچێوەی یاسا کار دەکەین"، بە تەواوی ڕاست دەکات! چونکە پڕۆژەی "ڕووناکی" بەرهەمی ئەو تەڵە یاساییانەیە کە پەرلەمانتاران بۆیان دروست کردووە:
• تاریفەی گران: حکومەت پەنا دەباتە بەر ماددەی (٤) بۆ چەسپاندنی نرخ، چونکە پەرلەمان هیچ سنوورێکی بۆ دانەناوە.
• بێدەسەڵاتی هاووڵاتی: بەپێی ماددەی (١٠)، کۆمپانیاکان کراونەتە لایەنی یەکلاکەرەوە و هاووڵاتی هیچ مافێکی یاسایی نییە بەرگری لە خۆی بکات.
⬅️4️⃣ کارەساتی هەمواری ٢٠٢٢؛ پەکخستنی لێپرسینەوە
گەورەترین شکستی یاسایی لە هەمواری یەکەمدا (ماددەی ١) دەردەکەوێت، کە دەڵێت: "ئەرک و دەسەڵاتەکان بە پەیڕەوێکی حکومی ڕێکدەخرێن."
• ڕەخنەی یاسایی: لە بنەماکانی یاسای کارگێڕیدا، "ئەرک و دەسەڵات" دەبێت بە یاسا دیاری بکرێت نەک بە پەیڕەو. پەرلەمانتاران کلیلەکەیان ڕادەستی حکومەت کرد تا حکومەت خۆی دەسەڵاتی خۆی بنووسێتەوە، بەمەش پەرلەمان چیتر ناتوانێت لێپرسینەوە لە وەزارەت بکات.
🛑 ئەنجام:
ئەو پسوولە گرانانەی ئەمڕۆ دێنەوە ماڵەکان، لە ڕاستیدا "باجی ناشارەزایی" ئەو نوێنەرانەیە کە نەیانخوێندەوە ئەو وشانەی واژۆی دەکەن چۆن لە ئاییندەدا دەبنە تەڵە بۆ گیرفانی هەژاران. پەرلەمانتارێک نەزانێت سپاردنی دەسەڵاتەکان بە پەیڕەوی حکومی چ مەترسییەکی هەیە، شایەنی ئەوە نییە ناوی "نوێنەری گەل" لە خۆی بنێت.