پیلانگێڕییەكانی دەسەڵات دژی راپەڕین و دەروازەكەی!

ڕاپەڕینی ٥ی ئاداری ١٩٩١، بە زۆر پێوەر دەكرێت بڵێین شۆڕشێك بوو كە دابڕانێكی فراوانی لە مێژووی دوورودرێژی بەشێكی گەورەی گەل و خاكی كوردستاندا دروست كرد. نەك هەر ئەوە؛ بەڵكو شۆڕشەكە بوو بە باشترین و بەهێزترین هۆكار، بۆ لاوازكردنی ڕژێمی بەعسی عێڕاق وەك یەكێك لە دڕندانەترین ڕژێمە تۆتالیتارەكانی مێژوو و زەمینەڕەخساندن بۆ ڕووخاندنی، وەك ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕوویدا. به‌ڵام جێگای نیگەرانی زۆرە كە ئەو ڕاپەڕین و شۆڕشە مەزنە، نەك هەر نەكرا بە دەرفەت بۆ بوونیادنانی دەوڵەت و دامەزراوەی حكومەتی و كۆمەڵگەیەكی شارستانی، بەڵكو هەر زوو تەواو پێچەوانەی خواستی خەڵكی شۆڕشگێڕ و ڕاپەڕیوو، شەڕی ناوخۆ و دووئیدارەیی، گەندەڵی و نادادپەروەری، هاوشانیشیان بەرتەسككردنەوەی ئازادی و پێشێلكردنی مافی مرۆڤ، بوون بە ناسنامەی ئەو حكومەت و ئیدارانەی كە ڕاپەڕین بەرهەمیهێنان!

 

ڕاپەڕین هەم لە ناساندن و پێناسەكردنیدا، وەك یادێكی مەزن، لەلایەن حزبە كوردییەكانەوە تا دوا ئەندازە بچوككراوەتەوە


ئێستا سەرەڕای لادان لە پرەنسیپەكانی شۆڕشی ١٩٩١و خواست و ویستی شەهیدان و خەبات و تێكۆشانی خەڵكی ڕاپەڕیوو، خودی ڕاپەڕینەكەش هەم لە ناساندن و پێناسەكردن و بە زانستیكردنیدا، هەمیش وەك یادێكی مەزن، لەلایەن حزبە كوردییەكانەوە تا دوا ئەندازە بچوككراوەتەوە و لە مانا حەقیقییەكانی خۆی بەتاڵكراوەتەوە.

ڕاپەڕین ئێستا نەك هێندەی ڤالانتاین یاد ناكرێتەوە، بەڵكو ئەو گرنگییەیی بەو یادە مەزنە دەدرێت، ڕەنگە زۆر كەمتر بێت لە یادی لەدایكبوونی هه‌ندێک له‌ نەوەكانی ئامر فەوج یان كۆنە جاشەكان كە بەهۆی سوودمەندبوونیان لە بەرهەمەكانی ڕاپەڕین ئەمڕۆ لە لاسڤیگاس و دوبەی یادی لەدایكبوونیان دەكەنەوە! لە كاتێكدا گەورەترین مەراسیم بۆ ساڵیادی ڕاپەڕین، ساڵانە بریتییە لە چەند سەد مەترێك ڕاكردن یاخوود بردنی هەندێك چەپكەگوڵی نایلۆن بۆ سەر هەندێك پارچەكاشی كە گوایە ئەوە مۆنۆمێنتی ڕاپەڕینە. هەر خۆی لە خۆیدا ئەوەی كۆتاییان سوكایەتی و ئیهانەیەكی زۆر گەورەیە بە شەهیدان و كەسوكاریان. نازانرێت بە چ ڕوویەك گوڵ دەبرێتە سەر چەند پارچە بەردێك كە هیچ گوزارشتێكی ڕاپەڕینی تێدا نەبێت و هیچ گۆڕ و ڕوفاتێكی شەهیدانی ڕاپەڕینیشی لێ نەبێت!

لە كاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا ته‌نیا وەك دروشم هەندێكجار پێی دەڵێن ”دەروازەی ڕاپەڕین” یان ”پایتەختی ئازادی”


ڕانیە ئێستا ئەو شارەیە، كە تەنها لە پێناو خزمەتی حزب و ڕاكێشانی سۆزی خەڵكەكەیی و بردنی دەنگەكانی، لە كاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا ته‌نیا وەك دروشم هەندێكجار پێی دەڵێن ”دەروازەی ڕاپەڕین” یان ”پایتەختی ئازادی”، ئەگینا هەر لەم چەند ساڵەی دوایدا، چەند گەنجێكی خۆپیشاندەر، كە داوای چاككردنی حوكمڕانی و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكانیان بۆ شارەكەیان دەكرد، خەڵتانی خوێن كران. چەندینجار لە كاتی خۆپیشاندانەكاندا بە لێشاو گەنجەكانی ڕاپێچی زیندان كراون و ئازار و ئەشكەنجەی توند دراون. زیادلەوەش، ساڵی واهەبووە هەر لە یادی ئەو ڕاپەڕینەدا كە بۆ ئازادی كرا، شارەكە و تەواوی دەڤەرەكە كراوە بە ناوچەیەكی قەدەغكراو لە میدیاكان!

 

لە دوای ڕاپەڕینەوە، لەلایەن حوكمی كوردییەوە ڕەنگە هیچ جۆرە كەسانێك هێندەی خەڵكی ڕاپەڕیوو، سوكایەتی و ئیهانەیان پێ نەكرابێت. پێناچێت هیچ جۆرە مردوویەك بە ئەندازەی شەهیدانی ٥ی ٣ و ڕاپەڕینە مەزنەكە گومناو كرابن. زیاتر لەوەش ڕەنگە هیچ سوچێكی كوردستان هێندەی شاری ڕانیە و دەروازەی ڕاپەڕین و دەڤەری ڕاپەڕیوو، پشتگوێ نەخرابێت! ئەم دەڤەرە نەك هەر خزمەت نەكراوە و ئاوەدان نەكراوەتەوە، بەڵكو بەردەوام وێران و وێرانتر كراوە. تێكدان و وێرانكردنی باخی گشتی لە سەنتەری شار، هەڵوەشاندنی كتێبخانەی گشتی شارەكە لە ناوەڕاستی شار، ڕووخاندنی بەشێكی سەرەكی لە دوو دێرنترین قوتابخانەكانی سەنتەری شار (قوتابخانه‌ی ڕانیەیی بنەڕەتی و ئاكۆی بنەڕەتی)، ڕووخاندن و لەناوبردنی سێ نادی هەر لە سەنتەری شارەكە (نادی مۆزەفین، كێوەڕەش و پشوو)، هەوڵە بەردەوامەكانیان بۆ تێكدانی غاباتی ڕانیە، داگیركارییە بێ سنوورەكان لەسەر موڵكی حكومی و گشتی (بە موڵكی دادگاشەوە و دروستكردنی مۆڵی شەخسی لەسەری) ڕەنگە هەندێك نموونەی زۆر سەرپێیی و سادە بن، بە ئاشكرا و ڕوونی دەیسەلمێنن، كە حكومەت و حزب و دەسەڵاتی كوردی و ئیدارەی شارەكە، هێندەی خەریكی وێرانكردنی شارەكەن، پرسی ئاوەدانكردنەوە و خزمەتكردنی دەروازەی ڕاپەڕین لە لایان وەك خەیاڵیش بوونی نیە!

 

ڕانیە و ناحیەكانی جگە لەوەی لەبەر بێ خزمەتگوزاری لە مەیدانی دوای جەنگێكی كاولكار دەچن


ئاستی دژایەتی و پشتگوێخستنی دەسەڵات بۆ دەڤەرەكە ئێستا زۆر لەوە زیاتر بوون، قەزای ڕانیە و ناحیەكانی جگە لەوەی لەبەر بێ خزمەتگوزاری لە مەیدانی دوای جەنگێكی كاولكار دەچن، دەسەڵات و حزبی كوردی خەریكی پیلانگێڕییەكی ژەهراوی و زۆر مەترسیدارن لەسەر خەڵكی شارەكە و ده‌ڤه‌ره‌که‌ ئەویش بریتیە لە كاڵكردنەوە و سڕینەوەی ناوی شار و شارۆچكەكان و ونكردنی مێژوویەكی دورودرێژیان و بەتایبەتریش چەند ساڵێكە كاردەكەن لەسەر گۆڕینی كەلچەر و سەقافەی خەڵكی شارەكە.

سەرەتاكانی ئەو پیلانه‌ مەترسیدارەش بە لابردنی ناوی ڕانیە و ناحییەكانی لەسەر زۆربەی زۆری دامودەزگاكانی دەڤەرەكە دەستیپێكردووە. ئەو بەڵێنەی لە (١٩٩٢)ەوە بە شارەكە و خەڵكەكەی دەدرا بۆ بوون بە پارێزگا، ئێستا بە دروستكردنی زۆرترین ڕۆتینیات و سەرلێشێواوی ئیداری گەیشتووە. هەندێك لە دامەزراوەكانی شارەكە سەر بە سلێمانی و هەندێكیشیان خراونەتە سەر هەولێر وە هەندێكی تریشیان خراونەتە سەر ئەو ئیدارە كارتۆنی و هیچ لەباردانەبووە، كە بە كۆڵ خەڵكی دەڤەرەكدا دراوە و جگه‌لە بارگرانی و زیان هیچ سودێكی تری بۆ خەڵكەكە نەبووە. هەر بۆیە ئێستا زۆر بە ڕوونی لەناو خەڵكدا یەكێك لە داواكارییە سەرەكییەكان بەر لە پڕۆژەی خزمەتگوزاری هەڵوەشاندنەوەی ئەو ئیدارە كارتۆنییەیە، كە تەنانەت لە سنوری پارێزگای سلێمانیشدا دانیپێدانانرێت. هەر وەك بەڵگەیەك بەم دواییانە كاتێك نوسینگەی پاسپۆرت لە شارەكە كرایەوە، لە مەراسیمێكدا كە ژمارەیەك لە بەرپرسانی پارێزگای سلێمانی و هەندێك لە نوێنەرانی وەزارەتی ناوخۆی عێڕاق ئامادەیبوون، سەرپەرشتیاری ئیدارەی ڕاپەڕین وەك قایمقامی ڕانیە بە ئامادەبووان ناسێنرا! بە مانایەكی تر، ئەو ئیدارە كارتۆنییە نەك خزمەتی خەڵكی نەكردووە بەڵكو كاروباری خەڵكی قورستر كردووە و چەند بازنەیەكی تری ڕۆتینیاتی ئیداری زیاتر بووە، بەبێ ئەوەی ئەو دامەزراوانەی كراونەتەوە دەسەڵاتی ئەوەیان هەبێت كە ئیشوكاری خەڵكەكە لەشارەكەدا جێبەجێ بكەن!

ڕەنگە لای هەندێك ئەو پیلانگێڕییە بە بابەتێكی ئاسایی و سادە دەربكەوێت، بەڵام بە دڵنیایی بەو شێوەیە نیە. هەنگاوەكانی دەسەڵات و هەندێك حزبی دەسەڵاتدار بۆ گۆڕینی هەیكەلیەیی ئیداری شارەكە و دابڕینی دامەزراوەكانی لە شارێك و بەستنەوەیان بە شارێكی تر، سەرەتای هەنگاوی كرداری و مەترسیدارن بۆ گۆڕینی عەقڵیەت و بیركرنەوەی خەڵك و دەستكاریكردنی سروشتی كەلچەر و سەقافەی دەڤەرەكە. بە هەمان شێوە كاتێك ناوی شارێك دەگۆڕدرێت خۆی لەخۆیدا هەوڵدانە بۆ كاڵكردنەوە و ونكردنی مێژوو و شارستانیەتی دێرینی شارەكە.

بەشێوازێكی تر، پێویستە بگوترێت كە ناونانی زۆربەی زۆری دامودەزگاكان بە ناوی ”ڕاپەڕین”ەوە دوو گوزارشتی سادەی هەیە، یەكەمیان بچووكردنەوەی ڕاپەڕین تەنها لە دەڤەرێكی دیاریكراودا، لە كاتێكدا ڕاپەڕینەكە سەرانسەری بووە و سەرجەم باشووری كوردستانی گرتۆتەوە. دووەم دانانی ئەو ناوە لە شوێنی ناوی شار و شارۆچكەكان هەڵەیەكی مەعریفی گەورەیە، چونكە لە بنەڕەتدا ”ڕاپەڕین” گوزارشتە لە شۆڕشێك و سەرهەڵدانێك نەك ناوی شارێك و ناوچەیەك. بە دڵنیایی ئەوەش ڕوونە كە ئەو ناوگۆڕینە تەواو پێچەوانەیە لەگەڵ خواست و ویستی خەڵكی ڕەسەنی دەڤەرەكە و لە سنوری هەردوو قەزای ”پشدەر و ڕانیە”ش قبوڵكرا و ویستراو نیە دەسەڵات ئەگەر مەبەستی بێت خزمەتی دەڤەرەكە بكات، یان ئەوەتا دەبێت بكرێت بە پارێزگا كە خواست و ویستی باوی زۆربەی خەڵكەكەیە یان دەكرێت بە جێبەجێكردنی سیستەمی لامەركەزی و دابەزاندنی دەسەڵاتی زیاتر بۆ قەزا و ناحییەكان ئیشوكاری خەڵك ئاسانتر بكرێت. بەڵام ئەوەی تا ئێستا كراوە و دەكرێت جگەلە قورستركردنی ئیشوكارەكان و گۆڕینی ناو و ناسنامەی شارەكان و هەوڵدان بۆ گۆڕینی سەقافە و دەستكاریكردنی بیركردنەوەی خەڵك، هیچ خزمەتێكی دەڤەرەكە ناكات و باوەڕیش ناكرێت تا سەر خەڵك بتوانێت هەزمی ئەو ستەم و پیلانگێڕییە بكات. لە ڕابردووشدا چەند ئاماژەیەكی توند لەو بارەوە دراوەتە دەسەڵات، بەتایبەت لە خۆپیشاندانەكانی شوباتی ٢٠١١ و تەمووز و ئۆكتۆبەری ٢٠١٥ و دیسەمبەری ٢٠١٧دا.

278 جار خوێندراوەتەوە