ماتیس كارە شەرەفمەندانەكەی ئەنجامدا

وەزیری بەرگری جەیمس ماتیس نامەی دەستلەكاركێشانەوەی خۆی ڕۆژی پێنجشەممە (20/12/2018) پێشكەشكرد. ئەوە كارێكی شەرەفمەندانە بوو كە ئەنجام بدرێت. بەڵام هەڵبژاردنێكی ئەوتۆشی لەبەردەمدا نەبوو. ماتیس بە دیاریكراوی ئەو كارەی كرد كە نەریتی سەربازی داوایدەكات لە كاتێكدا كە كەسێك نەتوانێت چیتر لە رووی ئەخلاقیەوە پشتیوانیی بەرپرسەكەی بكات.

 

بەڕاستی ئەوە جێی سەرنجە كە دەستلەكاركێشانەوەی ماتیس ئەم ماوە زۆرەی خایاند. ئەمە پێدەچێت یەكێك لە خراپترین نهێنیەكان بێت بە تایبەت كە ماتیس لەسەر چەندین بابەت بۆچوونی هاوتای ترەمپ نەبووە.

 

ئەو دژایەتیی بڕیارەكەی ترەمپی بۆ رێگریكردن لە سەربازانی ترانسجێندەر (رەگەزگۆڕ) كرد. ماتیس خواستی ترەمپی بۆ ئەنجامدانی نمایشێكی گەورەی سەربازی خاوكردەوە.

 

بەپێی وتەی بۆب ودوارد، ماتیس پێویستبوو بە تایبەت دەستێوەردان بكات و سەرۆك قایل بكات بەوەی، كە سەربازانی ئەمریكا لە نیمچەدورگەی كۆریا نەكشێنێتەوە.

 

ماتیس شكستیهێنا لە رازیكردنی ترەمپ تاكو لە رێككەوتنە ئەتۆمییەكەی ئێراندا بمێنێتەوە. دەگوترێت كە پشتیوانیی گواستنەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریكای بۆ قودس نەكردووە. ئەو پشتیوانیی هاوپەیمانانی ناتۆی كرد كاتێك ترەمپ لەسەر خەرجیی بەرگری هێرشی كردنەسەر. ماتیس پشتیوانیی ستراتیژێكی بەرگریی وای دەكرد كە ئاڕاستەكەی راستەوخۆ بەرەو روسیا و چین بێت، ئەمانیش ئەو دوو وڵاتەن كە ترەمپ حەزناكات رەخنەیان لێ بگرێت.

 

بەتایبەت ئەم چەند مانگەی رابردوو بۆ وەزیری بەرگری ماوەیەكی خراپ بوو. لە كۆتایی مانگی ئۆكتۆبەردا، ترەمپ ئاشكرایكرد كە بڕیاری ناردنی هەزاران سەربازی ئەمریكا دەدات بۆ سنورەكانی باشور، گوایە مەبەست لەم بڕیارەی پشتیوانیكردنی پاسەوانانی سنورە. ماتیس رەخنەی لە هەنگاوەكەی ترەمپ گرت و بە "فێڵی سیاسی" وەسفیكرد، بەڵام چەند بەڵگەیەكی كەم بوونیان هەیە كە دەریدەخەن ماتیس لەبارەی بڕیارەكەی ترەمپەوە خۆشحاڵ بووە. هەندێكیش باوەڕیان وایە كە ماتیس بە رەتكردنەوەی پێشنیازەكەی لەلایەن ترەمپەوە زۆر توڕە بووە، كاتێك سەرەڕای ناڕەزاییەكانی ئەو، ترەمپ جەنەراڵ مارك میلەی وەك سەرۆك ئەركانی سوپا دیاریكرد.

 

دواتر بڕیارە بەپەلە وهەڵەشانەكەی سەرۆك دێت بۆ كشاندنەوەی خێرای هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا، كە دیسانەوە بەبێ وەرگرتنی رەزامەندیی وەزیری بەرگری داویەتی و وەك دەردەكەوێت بەبێ ڕاوێژی كۆنگرێس و هاوپەیمان و هاوبەشەكانیشمان بووە.

 

لە نامەی دەستلەكاركێشانەوەكەیدا، ماتیس بە تەواوی روونی دەكاتەوە كە ئەم هاوپەیمانیانە گرنگن.

 

"باوەڕێكی بنچینەیی كە هەمیشە پارێزگاریم لێ كردوە، ئەوە بووە كە هێزی ئێمە وەك نەتەوە بەشێوەیەكی دانەبڕاو بەندە بەو سیستەمە بێهاوتا و گشتگیرەی لەگەڵ هاوپەیمان و هاوبەشەكانماندا هەمانە. لەكاتێكدا كە ویلایەتە یەكگرتووەكان وەك وڵاتێكی زۆر گرنگی جیهان دەمێنێتەوە، ئێمە ناتوانین بەبێ هێشتنەوەی هاوپەیمانێتیەكەمان بە بەهێزی و ڕێزگرتن لە هاوپەیمانانمان بەشێوازێكی كاریگەر پارێزگاری لە بەرژەوەندییەكانمان بكەین یاخود خزمەتی ئەو رۆڵەمان بكەین".

 

ئەمە لە پیاوێكەوەیە كە بەشێكی ژیانی لە جەنگان هاوشانی خوشك و برا سەربازەكانی لە نەتەوەكانی تر بردووەتەسەر، بۆ پیاوێك كە بە تەنها وەك مشەخۆر یان شكستخواردوو لە هاوپەیمانەكانی دەڕوانێت.

 

دێڕێك لەو نامەی دەستلەكاركێشانەوە ناوازەیەدا هەیە كە لەگەڵیدا ناكۆكم. ماتیس بە ترەمپ دەڵێت كە سەرۆك مافی خۆیەتی وەزیرێكی بەرگریی هەبێت كە بۆچوونەكانی باشتر لەگەڵ بیروڕاكانیدا بگونجێت. هەست دەكەم ئەمە بەشێوەیەكی گشتی دروستە. 

 

ئیدارەی سەرۆكی ئەمریكا، بەشێوەیەكی نموونەیی ڕەنگدەرەوە و پشتیوانی جیهانبینی و تێڕوانینی گشتیی سەرۆكە بۆ وڵات. بەڵام ئەوەی سەرۆك لە هەر شتێكی دیكە زیاتر پێویستیەتی – بە تایبەت لەم دۆخە زەحمەتانەدا – بوونی وەزیرێكی بەرگرییە كە بتوانێت ڕاستیەكان بە دەسەڵات بڵێت و تەحەدای بیركردنەوەكانی بكات، هاوكات لە كاتی پێویستدا جیهانبینیی سەرۆك بەشێوەیەكی ئەخلاقی بەرەو باشتر ئاڕاستە بكات.

 

مەرج نییە بیركردنەوەكانیان هاوتا و هاوشێوە بن.

 

هاوشێوەی ئەوەی لە بارەی ئەبراهام لینكۆڵن و ئێدوین ستاتۆن وەزیری جەنگییەوە دەوترێت " هیچ دوو پیاوێك بە هێندەی ئەوان لەگەڵ یەك جیاواز نەبوون. ئەو نهێنی پارێزیەی ستاتۆن پێی دەناسرایەوە، لنكۆڵن نەیبوو. ئەو بەخشندەییەی ستاتۆن هەستی پێنەدەكرد، لە تەواوی سەرنجەكانی لینكۆڵندا بەدەردەكەوت".

 

سەرەڕای جیاوازیەكانیان، تاكو ئێستا "هیچ دوو پیاوێك نەیانتوانیوە و ناتوانن لە ئەوان باشتر پێكەوە كار بكەن. ئەوان بە سروشتی یەكتریان تەواودەكرد و دەیانزانی كە هەردووكیان بۆ یەكتر پێویستن".

 

ماتیس كارە شەرەفمەندانەكەی ئەنجامدا، ئەو دەستی لە كاركێشایەوە. بەڵام لە ڕاستیدا هیچ بژاردەیەكی نەبوو.

 

ترەمپ لە ئێستادا بژاردەی هەیە. دەتوانێت كەسێكی چەقبەستووی ئایدۆلۆژی بۆ شوێنەكەی ماتیس دیاری بكات، كەسێك كە هاوڕابێت لەگەڵ بۆچوونەكانی ترەمپ سەبارەت بە بێ بەهایی هاوپەیمانی و دیبلۆماسیەت و ستراتیژیەت و دامەزراوە فرەلایەنەكان. كەسێك كە تەحەدای بیركردنەوەكانی نەكات. ترەمپ دەتوانێت كەسێك دیاری بكات كە سازشكردنی زیاتری سەركردایەتیی ئەمریكای لەسەر ئاستی جیهان بەلاوە ئاسایی بێت.   

 

یاخود دەتوانێت رێگەیەكی دیكە بگرێتە بەر. دەتوانێت بیسەلمێنێت كە لە تەحەدا و قورساییەكانی بوونی وەزیرێكی بەرگری ناترسێت كە بۆچوونەكانی لەگەڵیدا جیاوازبێت، وەك ئەو وەزیرەی كە لەدەستیدا – چاونەترس و ئارام – كەسێك كە بە دیاریكراوی بۆ ئەم سەركردەیە پێویستە.

 

پێموایە كە دەزانین ترەمپ كام یەكێك لە رێگەكان دەگرێتەبەر – ئەمەش مانای ئەوەیە كە دەزانین سەركردایەتیی ئەمریكا چ ئاڕاستەیەك دەگرێتەبەر.

جۆن كێربی، وتەبێژی پێشووی هەریەك لە وەزارەتەكانی دەرەوە و بەرگریی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە. لە ئێستادا وەك شیكەرەوەی ئاسایشی نیشتمانیی تۆڕی هەواڵی سی ئێن ئێن كاردەكات. پێشتر بە پلەی ئەدمیراڵ لە هێزی دەریایی ئەمریكادا خزمەتی كردووە.

 

لینكی وتار

وه‌رگێران؛ عه‌بدوڵا محه‌مه‌د
7632 جار خوێندراوەتەوە