خزمەتی ئاڵا یان خزمەتی سەربازی

هەرچەندە لە ساڵی 2018 ەوە  لەناو ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق  لیژنەی ئاسایش و بەرگرییەكەی سەرقاڵی ئەوە بوون ڕەشنووس و پڕۆژەیاسا بۆ خزمەتی ئاڵا یان خزمەتی سەربازی ئامادە بكەن، بەڵام هیچ پێشووەچونێكی وا نەهاتە پێشەوە، تاوەكو لەم ڕۆژانەدا حكومەتی عێراق خۆی پڕۆژە یاسایەكی ئامادەكردووەو بۆ خزمەتی سەربازی ئیجباری و بڕیارە ڕەوانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی بكات بۆ ئەوەی یاسای تایبەتی بۆ دەربكرێت.

لە دوای ساڵانێكی زۆر لە مشتومڕو لە نێوان لایەنە سیاسیەكاندا حكومەتی عێراق ئەو هەنگاوەی ناوە ، هەرچەندە پێشتر یاسای خزمەتی سەربازی زۆرەملی لە عێراقدا كاری پێكراوەتا ساڵی 2003 لە لایەن حاكمی كارگێڕی و سەربازی ئەمریكاوە لە عێراق (پۆل بریمەر) ەو هەڵوشێنرایەوە.

حكومەتی عێراق پڕۆژە یاسای خزمەتی ئاڵا واتە خزمەتی سەربازی زۆرەملی  پەسەند كرد دوای ئەوەی ئەنجومەنی شورای دەوڵەتی عێراق وردبینی و پێداچوونەوە بۆ كرد ، ئیتر ڕەوانەی پەرلەمانیان كرد بۆ ئەوەی گفتوگۆی لە سەربكەن و یاسای تایبەتی بۆ دەربكەن.

هەرچەندە گەلی عێراق اە ڕابردوودا ئەزمونێكی تاڵی  بینیووە لە گەڵ خزمەتی سەربازی  زۆرەملی لە سایەی سیستمی دكتاتۆری تاك حزبی و جەنگە نەبڕاوەكانی ڕژێمی پێشوو ،كە زۆرێك لە لاوانی عێراق بۆ ساڵانێكی دوورودرێژ لە ریزەكانی سوپادا دەمانەوە ، بۆ نمونە لە دایكبووانی ساڵی 1957 زیاتر لە دەساڵ لە خزمەت سەربزیدا مانەوە لە وەختی  جەنگی عێراق و  ئێراندا ، بەشێكی تر لە لاوانی عێراق لە چوار ساڵ و پێنج ساڵ زیاتر مانەوە لە ریزی سوپای عێراقدا.

هەرئەوەشە وایكردووە لە ئێستاوە ئەو پڕۆژە یاسایە ڕوبەڕوی ناڕەزایەتیەكی زۆر لە لایەن هەندێك لایەنی سیاسی وڕێكخراوەكانی كۆمەڵگای مەدەنی و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانەوە ببێتەوە، كە هەریەكەیان پاساوی تایبەتی خۆیان هەیە و دەترسن بەرەو بە سەربازی كردنی كۆمەڵگای عێراقی بێت.

 

پڕۆژەیاساكە

ڕەشنووسی پڕۆژە یاسا تازەكە  خزمەتی سەربازی زۆرەملی دەسەپێنێت بەسەر هەموو تاكێكی نێرینەی عێراقدا كە تەمەنیان لە نێوان ( 19-35)ساڵدا بێت ، ماوەی خزمەتەكەش لە نێو ڕیزەكانی سوپادا لە (9-18) مانگدا دەبێت بە گوێرەی ئاستی زانستی ، هەر سەربازێكیش مووچەیەكی  دیاریكراوی  بۆ دەبڕێتەوە بە پێی گەرمی و ئاڵۆزی ئەوناوچەی خزمەتی تێدا دەكات.

 

كاردانەوەكانی پڕۆژەكە

هەندێك لایەنی سیاسی هەر لە ئێستاوە مەترسی ئەوەیان هەیە كە ئەمە گورزێكی گەورە بێت ئاڕاستەی ئەوان بكرێت ، بەتایبەتی ئەوانەی كە میلیشیلت ە هێزی چەكدارییان هەیە ،نیگەرانن لەوەی پێشكەوتنی چەندایەتی و چۆنایەتی تواناكانی سوپای نیشتمانی عێراق لە ڕۆڵ و پێگە و هەژموونی ئەوان كەم بكاتەوە.

 

هەرێمی كوردستان و پڕۆژە یاساكە

یەكێكی تر لەو كۆسپانەی پێدەچێت دێتە بەردەم ئەم پڕۆژە یاسا، هەرێمی كوردستانە وەكو هەرێمێكی فیدراڵی كە پاسەوانی هەرێمی هەیە كە هێزی پێشمەرگەیەو لە دەستووری عێراقیشدا ناوی هاتووە ، ئایا خەڵكی هەرێم  لەناوی هێزی پێشمەرگەدا خزمەت دەكەن یان لە ڕیزەكانی سوپای عێراقدا ؟ لە پارێزگانی هەرێم یان لە پارێزگاكانی تری عێراق؟

 

لایەنە باشەكانی ئەم پڕۆژە یاسا
1. سوپاو هێزە چەكدارەكان لە لایەنگیری حزبی و تائیفی ە ناوچەگەری و خێڵەكی و ئتنیكی دووردەخاتەوە.
2. سوپا و هێزی چەكدار بێلایەن دەكات لە ململانێ‌ سیاسیەكانی وڵات.
3. لاوانی وڵات و ساز و ئامادە دەكات بۆ بۆ بەرەنگاربوونەوەی زۆر لە ئالەنگاری و ڕاهاتن بۆ مەشق و بەرگەگرتنی زۆری ماندوێتی وڕوبەڕوبوونەوەی هەموو پێشهاتەكان.
4. بەرزكردنەوەی گیانی نیشتمان پەروەری لە نێو ڕیزی لاوان.
5. كەمكردنەوە بێكاری بەتایبەتی بۆ ئەوانەی كە بواری تەواوكردنی قۆناغەكانی خوێندنیان بۆ نەڕەخساوە.

لە كۆتاییدا هەموو یاسایەك لایەنی باش و خراپی هەیە ، بەڵام بۆ بنیاتنانی دەوڵەوتی یاساو دامەزراوە بۆ بێلایەن بوون و سەروەر بوونی یاسا، سوپایەكی بەهێزی پەروەردەكراو بە بیرو پرنسیپی دیموكراسی  دوور لە مەیلی تائیفی و نەتەوەیی پێویستە بۆ گەلی عێراق.
210 جار خوێندراوەتەوە