هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان لەبەردەم داتا جیاوازەکاندا

KNN : Kurdish News Network
09:24 - 20/06/2022
ڕاپۆرت

لە نوێترین راپۆرتیدا، پەیمانگەى کوردى بۆ هەڵژاردن دو داتاى جیاوازى ژمارەى دانیشتوانى هەرێم دەخاتەڕو کە داتایەکیان هى حکومەتى ناوەندییە و داتاکەى دیکە هى هەرێمى کوردستانە. جیاوازى هەردو داتاکەش زیاترە لە 700 هەزار کەس، ئەوەش کاریگەرى راستەوخۆ لەسەر کورسییەکانى پەرلەمانى کوردستان دروست دەکات.

ژمارەی دانیشتوان ژێرخانی پرۆسەی هەڵبژاردنە و رۆڵی کاریگەر و یەکلایى کەرەوە دەگێڕێت لە دیاریکردنی ژمارەی کورسییەکانی هەر بازنەیەکی هەڵبژاردن، لێرەوە یەکەم هەنگاو بۆ بەدیهێنانی عەدالەتی هەڵبژاردن بەدەردەکەوێت، چونکە ئەگەر ژمارەی دانیشتوان بە هەڵە دیاریکرا ئەوکاتە ناعەدالەتی لە دابەشکردنی ژمارەی کورسییەکانی بازنەکانی هەڵبژاردندا دروست دەبێت و ئەمەش دەبێتە فاکتەرێکی پێشوەختەو سەربار بۆ دروستبوونی ناعەدالەتی نوێنەرایەتی جوگرافی لە نێوان پارێزگاکانی هەرێمی کوردستاندا، هەروەها رەنگدانەوەی نەرێنی دەبێت لەسەر کێشی پارێزگاکان لەروی نوێنەرایەتییەوە لە پەرلەمانی کوردستاندا.

بەپێى راپۆرتێکى پەیمانگەى کوردى بۆ هەڵبژاردن، ئەگەر لە بارێکدا هەرێمی کوردستان کرایە چوار بازنەی هەڵبژاردن، لەو کاتەدا خولی شەشەمی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان پشت بە کام داتا و ژمارەی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان دەبەستێت تا لەوێوە ژمارەی کورسییەکانی هەر پارێزگایەک بە دروستی دیاری بکرێت.

راپۆرتەکە رونى کردۆتەوە، کورسی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان کە دواجار دابەشدەبێت بۆ کورسى لایەنەکان لەپەرلەمان، لەنێوان دوو داتای جیاوازی دانیشتواندا، ئەوانیش بریتین لە:
  یەکەم- داتای حکومەتی هه‌رێمی کوردستان  ساڵی (2020).

دووەم- داتاى حکومەتی فیدراڵی عێراق ساڵی (2021)  

بەو پێیەی لە ساڵی (1992)ەوە هەموو هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کورستان بەشێوەی یەک بازنەیی بەڕێوەچووە، لەبەرئەوە ژمارەی دانیشتوان پرسێکی سەنتەرئامێز نەبووە، بەڵام کاتێک هەرێمی کوردستان لە یەکبازنەییەوە دەگوێزرێتەوە بەرەو فرەبازنەیی (لە فۆرمی چوار بازنەییدا)، پێویستە بەر لە هەر شتێک ژمارەی دانیشتوان بە هەند وەربگیرێت، چونکە ئەوە ژمارەی دانیشتوانە کە ژمارەی کورسییەکانی هەر پارێزگایەک دیاریدەکات و دواجار دابەشدەبێت بەسەر کورسى لایەنەکاندا. بەڵام لیرەدا پرسیارەکە ئەوەیە پشت بە کام داتا ببەسترێت لە دیاریکردنی ژمارەی کورسییەکانی هەر پارێزگایەک وەک بازنەیەکی هەڵبژاردن؟ ئایا پشت بەو داتایەی وەزارەتی پلاندانانی حکومەتی فیدراڵی دەبەسترێت، کە لە رۆژی (10ی ئۆکتۆبەری 2021)دا هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقی لەسەر ئەنجامدرا، یاخود پشت بەو راپۆرتە مەزەندەکراوەی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی هه‌رێمی كوردستان دەبەسترێت. کە لە پێگەی ئەلەکترۆنی دەستەی ناوبراودا بە ناونیشانی (راپۆرتی پێشبینی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان بۆ ماوەی (2020-2009) ‌ بڵاوکراوەتەوە.

پەیمانگاى گوردى بۆ هەڵبژاردن ئەوەى رونکردۆتەوە کە کێشەی ئەم دوو داتایە ئەوەیە کە ژمارەکانیان زۆر لەیەکەوە دوورن و سەدان هەزار دەنگیان لە نێواندایە، بۆنمونە بەپێى داتاى حکومەتى هەرێمى کوردستان ساڵى (2020)، ژمارەى دانیشتوانى پارێزگاى هەولێر دوو ملیۆن و 254 هەزار و و 422 کەسە، واتا بەڕێژەى (36.5%)ى کۆى دانیشتوانى هەرێم پێکدەهێنێت. بەڵام بەپێى داتاى حکومەتى فیدڕاڵى ساڵى 2021 ژمارەى دانیشتوانى پارێزگاى هەولێر یەک ملیۆن و 903 هەزار و 609 کەسە، واتا (34.9%)ى کۆى دانیشتوانى هەرێم پێکدەهێنێت.
بە وردبونەوە لە هەردو داتاکە دەبینینن جیاوازییەکە 350 هەزار و 814 کەسە واتا بەڕێژەى 1.6%.

بەپێى هەمان نمونە، بۆ پارێزگاکانى سلێمانى و هەڵەبجە دەبینین، بەپێى داتاى هەرێم، ژمارەى دانیشتوانى ئەو دوو پارێزگایە، دو ملیۆن و 268 هەزار و 50 کەسە، بەڵام بەپێى داتاى حکومەتى عێراق، ژمارەى دانیشتوانى سلێمانى و هەڵەبجە، 2 ملیۆن و 219 هەزار و 193 کەسە، واتا جیاوازییەکە 48هەزار و 857 کەسە.

جیاوازییەکە لە پارێزگاى دهۆکیش بەشێوەیەکى بەرچاو هەستى پێدەکرێت، بۆنمونە بەپێى داتاى هەرێم، ژمارەى دانیشتوانى ئەو پارێزگایە یەک ملیۆن و 648 هەزار و 611 کەسە، بەڵام بەپێى داتاى حکومەتى عێراق، ژمارەى دانیشتوانى دهۆک، ملیۆنێک و 326هەزار و 558 کەسە، واتا جیاوازى نێوانیان 322 هەزار و 53 دەنگە.

لە راپۆرتەکەدا هاتووە، ئەگەر وردتر جیاوازییەکان بڕوانین دەبینین:
بەپێى داتاى هەرێم، کۆى گشتى دانیشتوانى هەرێم شەش ملیۆن و 171 هەزار و 83 کەسە
بەپێى داتاى حکومەتى عێراق، کۆى گشتى ژمارەى دانیشتوانى هەرێم، پێنج ملیۆن و 449 هەزار و 360 کەسە.
جیاوازى نێوان هەردو داتا، 721 هەزار و 723 کەسە.

پەیمانگاى کوردى بۆ هەڵبژاردن لە راپۆرتەکەیدا سەرنجى لەسەر ئەوەیە، کاتێک بمانەوێت هەریەک لەو دوو داتایەی دەستەی ئامار و وەزارەتی پلاندانان بە جیا بگۆڕین بۆ کورسی پەرلەمان لەسەر ئاستی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان، دەبێت کۆی ژمارەی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان بە پێی داتاکانی دەستەی ئاماری هەرێمی کوردستان و وەزارەتی پلاندانانی عێراق وەربگرین و هەریەکەیان بە جیا دابەشدەکەین بەسەر کۆی ژمارەی کورسییەکانی پەرلەمانی کوردستاندا، کە (100) کورسییە، ئەوکاتە بە پێی داتاکانی دەستەی ئاماری هەرێم هەر کورسییەک نوێنەرایەتی (61) هەزار و (711) کەس دەکات، لەکاتێکدا هەر کورسییەک، بە پێی داتاکانی وەزارەتی پلاندانانی عێراق، نوێنەرایەتی (54) هەزار و (494) کەس دەکات.

لەبەر رۆشنایی ئەو جیاوازیانەى لە داتاکانى ژمارەى دانیشتوانى هەرێمدا هەیە، دەبینین ئەگەر خولی شەشەمی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بکرێتە چوار بازنە و هەر پارێزگایەکی هەرێمی کوردستان بازنەیەکی هەڵبژاردن بێت، لەوکاتەدا:

ژمارەی کورسی بەپێی داتاکانی دەستەی ئاماری هەرێمی کوردستان، پارێزگای هەولێر (2) کورسی زیاد دەکات و پاریزگای سلێمانی و هەڵەبجە (4) کورسی کەمدەکەن و پارێزگای دهۆکیش (2) کورسی زیاد دەکات، بەمەش ئەنجامی دابەشکردنی کورسییەکان لە بەرژەوەندی پارێزگای هەولێر و دهۆک تەواو دەبێت و لێرەشەوە نادادى لە نوێنەرایەتى ناوچەی لە پەرلەمانى کوردستاندا رودەدات، ئەوە جگە لەوەى بەشێوەیەک لە شێوەکان، کاریگەرى لەسەر دەنگى لایەنەکانیش دروست دەکات.

160 جار خوێندراوەتەوە