سوتانی دارستانی ئەمازۆن كاردانەوەی ناوخۆیی و جیهانی بە شوێن خۆیدا دەهێنێت

01:10 - 24/08/2019
جیهان

سوتانی دارستانەكانی ئەمازۆن، كاردانەوەی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتیی لێدەكەوێتەوە، سەرۆكی فەرەنساو سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا، نیگەرانی خۆیان لەو بارەیەوە نیشان دەدەن‌و سیاسەتمەدارانی بەرازیلیش، سەرۆكی ئەو وڵاتە بە تۆمەتباری سەرەكیی ڕووداوەكە دەدەنە قەڵەم و  پێیان وایە، لەوەتەی جاییر بۆڵسۆنارۆی هاتۆتە سەر حوكم، ڕووداوی ئاگركەوتنەوە لە دارستانەكانی ئەمازۆن زیاتر بوە.

دارستانی ئەمازۆن گەورەترین دارستانی باراناوییە لەسەر زەوی، یەكێكە لەحەوت سەرسوڕهێنەرەكەی جیهان و دەكەوێتە باكوری ئەمریكای باشورو ڕوبەری دارستانەكە 5 ملیۆن و 500 هەزار كیلۆمەتر چوار گۆشەیە و% 60 ی خاكەكەی كە زۆرینەی ڕوبەرەكەی دەكات دەكەوێتە وڵاتی بەرازیل و % 19ی دەكەوێتە وڵاتی پیرۆو % 9ی دەكەوێتە كۆڵۆمبیاو % 5ی دەكەوێتە ڤەنزوێلا.

 

ئەمازۆن لەڕوی هەمەچەشنەیی ژینگەییەوە لەسەر ئاستی جیهان لەپلەی یەكەمدایە، ژمارەی ئەو دارانانەی لەم دارستاندا هەن بە 390 ملیار دار مەزندە كراون كەبەسەر 16 هەزار جۆردا دابەشبون،2 ملیۆن و  500 هەزار جۆر گیاندارو مێرو خشۆك لەئەمازۆندا دەژین، هاوكات دەیان هەزار جۆری گژوگیاو 40 هەزار گیاندەری شیردەر لەم دارستانەدا دەژین و یەك لەسەر پێنجی هەمو باڵندەو ماسی دونیا لەم دارستانەدان. 

 

لەمانەش گرنگتر ئەمازۆن بەسی زەوی ناسراوە چونكە % 20ی ئەو ئۆكسجینەی لەسەر ئەم گۆی زەوییە هەیە لەڕێی ئەم دارستانەوە فەراهەم دەبێت، بەڵام ماوەی زیاتر لە سێ هەفتەیە ئاگر لەدارستانەكانی ئەمازۆن كەوتۆتەوەو بەهۆیەوە شاری ساوپاولۆ كە گەورەترین شاری بەرازیلە دوكەڵ دایپۆشیوەو زانایانیش ڕایدەگەیێنن تائێستا ئەمازۆن كارەسات و سوتانی لەم شێوەیەی بەخۆیەوە نەبینیوەو هۆشداری ئەوەش دەدەن بەردەوامبونی ئاگرەكە ئەگەری كارەساتی زیاتر و گەرمبونی زەوی بەشوێن خۆیدا دێنێت.

 

تەنیا لەم ساڵدا 74  هەزار ئاگر لەم دارستانە كەوتۆتەوەو كەلەساڵی 2013 وە ئەمە بەگەورەترین ژمارە دادەنرێت بەتێكڕاش لەم دوساڵەی دواییدا 142 هەزارو 484 ڕوداوی ئاگركەوتنەوە ڕویداوەو زانایانیش ئەم ڕوداوانە بەشتێكی نائاسایی دەدەنە قەڵەم.

 

بەهۆی ئاگركەوتنەوەكانەوە چەندان جۆری ئاژەڵ و باڵندەو سەوزایی لەناوچون و ئەمەش نیگەرانی لەسەر ئاستی جیهان و ڕێكخراوە ژینگەدۆستەكان و تەنات سەركردەی وڵاتانیشی لێ كەوتۆتەوە، لەوباریەوە ئیمانوێل ماكرۆنی سەرۆكی فەرەنسا دەلێت:ماڵەكەمان خەریكە دەسوتێت داواش لەسەرانی جی بیست دەكات  بەزوترین كات لەسەر ئەم بابەتە كۆببنەوەو چارەسەرێكی بۆ بدۆزنەوە.

بۆریس جۆنسونی سەرۆك وەزیرانی بەریتانیاش نیگەرانی وڵاتەكەی لەبەرامبەر سوتانی ئەمازۆن نیشان دەداو ڕایدەگەیێنێت هەوڵ دەدەن لە كۆبونەوەی جی بیستدا تەوەرێك بۆ پارێزگاری لە ژینگە تەرخان بكەن.

 

سەرۆكی بەرازیل ڕێكخراوە ناحكومیەكان تۆمەتبار دەكات بەكردنەوەی ئاگرەكەو پێیوایە كێشە بۆ حكومەت دروست دەكەن بەپێچەوانەی ئەم بۆچونەوە ژمارەیەك لەسیاسەتمەدارانی بەرازیل جاییر بۆڵسۆنارۆی سەرۆكی بەرازیل بەهەڵگیرسانی ئەو ئاگرە تۆمەتبار دەكەن و پێیانوایە ئەو ڕێگەی بەداربڕەكان داوە داری دارستانەكە ببڕنەوە، دەشڵێن: لەكاتی هاتنەسەرحوكمی سەرۆكی نوێی بەرازیل سوتانی دارستانەكان ڕوی لەزیادبون كردوە، وەك كاردانەوەیەكیش لەبەرامبەر سوتانی دارستانی ئەمازۆن چەند ڕۆژێكە هەزاران كەس لەدانیشتوانی شارەكانی ڕیۆ دی جانیرۆو ساوپاوڵۆ ڕژاونەتە سەرشەقامەكان.    

850 جار خوێندراوەتەوە