وەزیری بەرگریی به‌ریتانیا: جەنگێكی نهێنی لەگەڵ ئێران لە ئاوەكانی كەنداو دەستی پێكردوە

09:25 - 18/07/2019
جیهان

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا: دەمانەوێت جووڵەی كەشتیوانیی لە گەرووی هورمز ڕێك بخەین 

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا پلانێك لە بارەی كەشتیوانیی لە گەرووی هورمز دەخاتە ڕوو
وەزیری بەرگریی به‌ریتانیا: پێویستە پەیامێكی ڕوون لەبارەی گەرووی هورموز بدرێتە ئێران
وەزیری بەرگریی به‌ریتانیا: جووڵەی كەشتیوانیی نێودەوڵەتیی لە ئاوەكانی كەنداو دەپارێزین
سوپای پاسدارانی ئێران: لە دوورگەی لارك لە كەنداو دەستمان بەسەر كەشتییەكی نەوتهەڵگردا گرتوە
سوپای پاسدارانی ئێران: كەشتییەكە ستافێكی 12 كەسیی تێدا بوەو نەوتی بە قاچاخ گواستوەتەوە
سوپای پاسدارانی ئێران: كەشتییەكە توانای باركردنی 1ملیۆن بەرمیل نەوتی هەیە
وەزیری دەرەوەی ئێران: هیچ كاتێك هەوڵی دروستكردنی بۆمبی ئەتۆمیمان نەداوە
محەمەد جەواد زەریف: بەریتانیا مافی ئەوەی نییە دەست بەسەر كەشتیی ئێراندا بگرێت


ناكۆكیی ئێران و وڵاتانی خۆرئاوا و ئەمریكا پێدەنێتە قۆناغێكی توند و هێرشكردنە سەر كەشتیی نەوهەڵگر و دەستبەسەرداگرتنیان، لە ماوەی ڕابردوو بەریتانیا دەستی بەسەر كەشتییەكی نەوتهەڵگری ئێراندا گرتوە، ئێرانیش ئەمڕۆ ڕایگەیاند،  دەستی بەسەر كەشتییەكی نەوتهەڵگری بیانیدا دا گرتوە، پێشتریش چەند جارێك هێرش كراوەتە سەر ئەو كەشتییە نەوتگوێزەرەوانە، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاڵۆزییانە ئەمریكا كە پێشتر ڕایگەیاندبوو هاوپەیمانییەك بۆ پاراستنی كەشتییەكانیان و ئاسایشی ئاوەكانی كەنداو دروست دەكەن، ئەمڕۆش واشنتۆن پلانێك دەخاتەڕوو لەبارەی جووڵەو ئاسایشی كەشتیوانیی نێودەوڵەتیی لەگەرووی هورمزدا. بەریتانیاش جەخت دەكاتەوە كە جوڵەی كەشتیوانیی لەكەنداودا دەپارێزن، وەزیری بەرگریییەكەشیی دەڵێت، پێویستە پەیامێكی ئاشكرا لەبارەی گەرووی هورموز و ڕووداوەكانی ئەم دواییەوە بدرێتە  ئێران.

جەنگێك بە نهێنی لە كەنداو دەستی پێ كردوە، ئەمە بۆچوونی پێنی مۆردانت وەزیری وەزیری بەرگریی بریتانیایە دوای ئەو كێشمەكێشم و ئاڵۆزییانە لای دروست بووە و ناكۆكی و گرژییەكان لە ئاوەكانی كەنداو گەیشتوونەتە ئاستی دەستبەسەرداگرتنی كەشتی، دوێنێ كەشتییەكی ئێران دەستی بەسەردا گیرا و ئەمڕۆ ئێران دەستی بەسەر كەشتییەكدا گرتوە.

 لە ماوەی ڕابردوودا ئەمریكا چەند جارێك داوای پێكهێنانی هاوپەیمانییەكی كردبوو دژی ئێران بۆ پاراستنی ئاوەكانی كەنداو و دابینكردنی ئاسایشی كەشتییە نەوتگوێزەرەوەكان، بۆ ئەم مەبەستە، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا  پلانێك لەبارەی ئازادیی جوڵەی كەشتیوانیی نێودەوڵەتیی و ئاساییشی دەریاوانیی لەگەرووی هورمز, دەداتە دەستەی دیبلۆماسیی ئیدارەی ئەمریكا، بە مەبەستی ڕێگریكردن لە هەر گرفتێك كە بۆ جووڵەی كەشتیوانی و كەشتییە نێودەوڵەتییەكان لە گەرووی هورمز دروست بكرێت.

 لەو بارەیەوە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاندوە, ڕێكخستنی جوڵەی كەشتیوانیی نێودەوڵەتی و پاراستنی كەشتییە نێودەوڵەتییەكان لە هەر هەڕەشەو مەترسییەك, لە گەرووی هورمز و ئاوەكانی كەنداو پێویستیی بە پشتیوانیی نێودەوڵەتی هەیە. وتیشی، ئەوان جوڵەی كەشتیوانیی لە كەنداو دەپارێزن و بەردەوامیش دەبن لەسەر ئەو ئەركە و پێویستە پەیامێكی روون بدەن بە ئێران، ئاڵۆزیی زیاتر لە ئاوەكانی كەنداو دروست نەكات.

بە بۆچوونی وەزیری بەرگریی بریتانیا، ئێران و خۆرئاوا قۆناغی ڕەخنە و شەڕەقسە و  جەنگی ساردیان تێپەڕاندوە و گەیشتوونەتە  جەنگی نهێنی و شاراوە، بە هۆی گرفتەكانی ناوچەكەوە.

دوای ئەوەی یەكشەممەی ڕابردوو هەواڵی دەستبەسەرداگرتنی كەشتییەكی نەوتهەڵگر لە كەنداو لە لایەن ئێرانەوە لە میدیاكانی جیهانەوە بڵاو كرایەوە، ڕۆژی پێنجشەممە واتە چوار ڕۆژ دوای ئەو ڕووداوە، تەلەفزیۆنی ڕەسمیی ئێران بەیاننامەیەكی سوپای پاسدارانی وڵاتەكەی بڵاو كردەوە، كە تێدا پشتڕاستی ئەو هەواڵەی كردوەتەوە و ڕایگەیاندوە، ئەوان لە دوورگەی لاركی ئێرانی لە كەنداو دەستیان بەسەر ئەو كەشتییەدا گرتوە، چونكە بە قاچاخ نەوتی گواستوەتەوە و بەو دوورگەیەی ئێراندا تێپەڕیوە.

لە بەیاننامەكەدا سوپای ئێران تەنها هێندە زانیاریی لەسەر ئەو كەشتییە داوە، كە ستافێكی دوانزە كەسیی تێدا بوە و هەموویان ڕەگەزنامەكەیان بیانی بوە، بەڵام ئاماژەی بۆ ئەوە نەكرد، خەڵكی چ وڵاتێكن، تەنها زانیارییەكیشی لەبارەی كەشتییەكەوە ئەوەیە، كە توانای باركردنی 1ملیۆن نەوتی هەبووە.

سەرەتای ئەو ناكۆكییانەی كەنداو بە كشانەوەی ئەمریكا لە ڕێكەوتننامە ئەتۆمییەكە دەستی پێ كرد و پاشان بە چەند قۆناغێك سزاكانی لە سەر تاران توندكردەوە و هەوڵیدا چەند وڵاتێكی ناو رێكەوتننامەكە بخاتە ڕیزی هەڵوێستەكانی خۆیەوە لەسەر ئێران، سەرەتا و كۆتایی هۆكاری ئەم بیركردنەوانەی ئەمریكاش ئەوەیە، پێی وایە ئێران هەوڵی پەرەدان بە بەرنامە ئەتۆمییەكەدا دەدات و دەیەوێت بۆمبی ئەتۆمی دروست بكات، لەبەرامبەردا تاران بەردەوام ئەم تۆمەتە ڕەت دەكاتەوە، لە دواین لێدوانیشدا محەمەد جەواد زەریف وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ كەناڵی بلومبێرگ ڕایگەیاند، ئەگەر ئێران هەوڵی دروستكردنی بۆمبی ئەتۆمی بدایە، ئەوا ئەوكاتە دروستی دەكرد كە باجی چالاكییە ئەتۆمییەكانی دەدا، بەڵام نە ئەوكات و نەئێستاش ئێران هەوڵی لەو جۆرەی نەداوە.

1385 جار خوێندراوەتەوە