بكوژی مەلیك فەیسەڵ و بنەماڵەكەی كێ بوو؟ دوای تاوانەكە چی بەسەر هات؟

09:02 - 14/07/2019
عێراق

دوای كودەتا سەربازییەكەی 14ی تەمموزی 1958 مەلیك فەیسەڵ و بنەماڵەكەی كوژران
مەلیك فەیسەڵ دوای كوژرانی لە سەربانی كۆشكی سەرۆكایەتی عێراق هەڵواسرا 
عەبدولستار سەبع عەبوسی بێ فەرمانی سەروو خۆی فەیسەڵ و بنەماڵەكەی گوللەباران كرد
بە كوشتنی فەیسەڵ و بنەماڵەكەی سیستمی پادشایەتی بۆ هەمیشە لە عێراق كۆتایی هات

لە كودەتاكەی 14 ی تەمووزی 1958 بنەماڵەی پادشایەتی، بێ ئەوەی دەستگیر بكرێن و چەند ڕۆژێك لە زینداندا بهێڵرێنەوە و دواتر لێكۆڵینەوەیان لەگەڵ بكرێت‌و دادگایی بكرێن، یەكسەر هەمان ڕۆژی ئەو كودەتایە لە ناو كۆشكی سەرۆكایەتیدا، گولەباران كران و بۆ هەمیشە ناویان لە هەرەمی دەسەڵاتی عێراقدا سڕرایەوە، لەو كاتەوە ئەو پرسیارە ڕەوایەتیی هەیە، بۆچی ئەو بنەماڵەیە بەو شێوەیە كۆتایی پێ هێنراوە، بۆچی دەستگیر نەكران و نەخرانە زیندان و دادگایی نەكران، لە هەمووشی گرنگتر، كێ بوو ئەوەی فەرمانی گوللەبارانكردنیانی دەركرد و جێبەجێشی كرد، لەویش گرنگتر بۆچی وای كرد و چارەنووسی ئەو بكوژە بە كوێ گەیشت؟

 لەم ڕاپۆرتەدا هەوڵ دەدەین وەڵامی ئەو پرسیارانە بدەینەوە.

لە كودەتاكەی 14ی تەمموزی 1958 بنەماڵەی مەلیك فەیسەل گوللەباران كران، ئەوەی جێگای پرسیارە كێ و بە فەرمانی كێ ئەوانی كوشت و؟ چارەنووسی بكوژەكە چی بوو؟ 

بە پێی بەڵگەنامەكان لە بەیانی 11ی تەمموزی 1958 و سێ ڕۆژ پێش كودەتاكە، چوار ئەفسەر كە پلانی ئەو كودەتایەیان دانا و پێكهاتبوون لە عەمید عبدولكەریم قاسم، عەقید عەبدولسەلام عارف، عەقید عبدولەتیف دوڕاجی، ڕەشید موتڵەگ كە هاوڕێی عەبدولكەریم قاسم بوو، پرسی چارەنووسی سێ كەسایەتیی دیاری دەسەڵاتی پاشایەتییان كرد، ئەوانیش مەلیك فەیسەڵی دوەم و عەبدوئیلاه و نوری سەعید بوون، چونكە ترسیان لەوە بوو، ئەوانە ڕابكەنە دەرەوەی وڵات و دواتر هەوڵ بدەن بگەڕێنەوە بۆ دەسەڵات، وەكو ئەوەی لە شۆڕشی ڕەشید عالی گەیلانی ساڵی 1941 ڕوویدا، لەو كۆبوونەوەیەدا بڕیار درا دوو كەسایەتییان بگرن و  ڕەوانەی دادگایان بكەن، یاخود بكوژرێن لە كاتێكدا هەر جووڵەیەك لە دژی بزووتنەوەكە بكەن، بەڵام  چارەنووسی مەلیك بە هەڵپەسێرراوی مایەوە، زۆرینە لەگەڵ ئەوە بوون خوێن نەڕێژرێت و ڕووبەڕووی دادگا بكرێنەوە، بەڵام عەبدولكەریم قاسم بە پەرۆشەوە داوای كوشتنی هەریەك لە مەلیك و عەبدولئیلا و نوری سەعیدی دەكرد، بەڵام ئایا بڕیاری كوشتنی مەلیك ئەو دای، یاخود كەسێكی تر بە هۆی هەڵچوونێكی دیاریكراوەوە ئەوەی كرد. 

شەوی 13/14ی تەمموزی 1958 عەبدولستار سەبع عەبوسیی 28 ساڵ، كە لە  خێزانێكی مام ناوەندییەوە گەورەبووبوو، ئەفسەرێك بوو هەمیشە كەسایەتییەكی شەڕانگێزی هەبووە.ئەو ئێشكگر بووە لە سەربازگەی وەشاش كە لە كۆشكی سەرۆكایەتییەوە نزیكە، بە بێ فەرمان  هەر هەواڵەكە بڵاو دەبێتەوە و عەقید عەبدولسەلام عارف لە ڕادیۆوە داوا لە گەل دەكات بەرەو كۆشك بڕۆن، بۆ ڕووخاندنی دەسەڵاتی پادشایەتی. عەبوسی لەگەڵ هێزێكی تایبەتی خۆی بەرەو كۆشك دەڕۆن، لەوێ سێ گوولـلەتۆپ دەنێت بە كۆشكەوە، ئەوانەی كۆشك دێنە دەرەوە بۆ ئەوەی خۆیان ڕادەست بكەن.

یەكسەر عەبوسی دەچێتە ژوورەوە،  تووشی شۆك دەبێت كاتێك چاوی بە خێزانەكەی مەلیك و خودی مەلیك فەیسەڵ دەكەوێت، هەموویان لەبەردەمی دانیشتوون، مەلیك كاتێك عەبوسیی بینی دەڵێت" بۆ تووڕە دەبی براكەم؟ بۆچی چەكەكەت ئاراستەمان كردووە؟ نابینی كەسمان چەكی پێ نییە؟"

لەو كاتەدا عەبدولستار عەبوسی بیر دەكاتەوە سەركردایەتیی شۆڕش چی له‌مانە دەكات؟ ئایا زیندانییان دەكەن یاخود ڕەوانەی دەرەوەی وڵاتیان دەكەن؟ چی دەبێت ئەگەر ئینگلیز ئەمانە بهێنێتەوە و بیانكاتەوە بە دەسەڵاتدار؟ چارەنووسی من چی لێدێت؟ وەكو سەڵاحەدین سەباغ لە سێدارەم دەدات؟ ئەو كاتە هیچ سەكردەیەكی شۆڕش فریام ناكەوێت، بۆیە پێویستە لەم دارودەستەیە ڕزگارمان بێت تاوەكو جارێكی تر نەگەڕێنەوە دەسەڵات.

عەبوسی بە شێوەیەكی شێتانە میلی چەكەكەی هێنایەوە و بە شێوەی هەڕەمەكی  تەقەی  لە خێزانی مەلیك فەیسەڵ كرد، بێ ئەوەی هیچ فەرمانێكی لە ئەفسەرێكی پلە باڵاتر لە خۆیەوە بۆ دەرچووبێت، هەموویان دەكوژێت، بەوەش بۆ هەمیشە سیستمی پادشایەتی لە عێراق كۆتایی هات.

 ئەو كوشتارەگەیە كاریگەریی زۆر لەسەر عەبدولستار سەبع عەبووسی دروست دەكات، بە تایبەت بەهۆی ئەوەی كە بێ هیچ فەرمانێكی ئەو كارەی كرد، پاش ئەوەی لە 1958 دەبێتە یاریدەدەری گرتووخانەی ڕاگیراوان، كە زۆربەی كەسایەتییەكانی سەردەمی مەلیكی لای زیندانە و دەبێتە بەرپرسی سەربازی لە مۆسكۆ،  بەردەوام خەون دەبینێت مەلیك فەیسەڵ پێی دەڵێت" كوڕم بۆچی منت كوشت؟ چ تاوانێكم بەرامبەرت كردبوو؟" عەبووسی لەگەڵ ئەم دۆخە دەروونییە بەردەوام دەبێت، تا لە شوباتی 1970 نزیكەی 12 ساڵ دوای ئەو كوشتارە، لە خەو هەڵدەستێت، دیسان مۆتەكەی ماڵی مەلیك دەوریان لێ داوە، بۆیە دەمانچەكەی دەردەهێنێت و خۆی دەكوژێت، بەم جۆرە چارەنووسی بكوژەكەی مەلیك و بنەماڵەكەی كۆتایی دێت.

11582 جار خوێندراوەتەوە