شاڵاو سوارە

بزوتنەوەی گۆڕان بە واتایەکی تر!‌


یەکێتی و پارتی کە لە ساڵی ١٩٩١وە دروستکەری حکومەتی هەرێم و قۆناغەکانی دەسەڵاتدارین لە هەرێمدا،بەو پێیەی خاوەنی سیستەمێکی حیزبی تەقلیدی و داخراو بون ئەو دەسەڵاتە سیاسی و ئیداریەی دروستیشیان کرد دیوی دوەمی خۆیان بو. دەسەڵاتێکی داخراو بە جۆرێک پێکهێنەرەکانی لە فەرمانبەرێکی ئاساییەوە تا پۆستە باڵانی حکومەت کادیرو ئەندامانی هەردو حیزب بون. دەسەڵاتێکی نا پسپۆر بەو پێیەی بنەمای حیزبی بون گرنگترین پێوەری وەرگرتنی پۆست و پایەکانی بو بە بێ ئەوەی گرنگی بە پیشەیی بون و پسپۆڕێ لە بوارە جیاوازەکان بدرێت.

دەسەڵاتێکی خێڵەکی بەوپێیەی سەرانی هەیکەلی دەسەڵات زۆرتر وەک سەرۆک خێڵێک دەردەکەوتن نەک سەرکردایەتیەکی مۆدێرن، بەجۆرێک توانای نوێبونەوەو خۆگونجاندنی نەبێت لەگەڵ گۆڕانکاری و پێشکەوتنەکاندا.

ئەم شێوازە لە حکومڕانی درێژەی کێشاو بەردەوام بو، تا دوای روخانی ڕژێمی بەعس کۆمەڵگای کوردی کرانەوەیەکی بەرچاوی بەخۆوە بینی لەسەرجەم بوارەکاندا، لەبەرئەنجامدا وشیاریەکی گشتی دروست بوو بەرامبەر کەموکوڕی و گەندەڵیەکانی دەسەڵات. دەسەڵاتیش لە شوێنی خۆیداو بە هەمان شێوازی ڕابردو بەردەوامی بەخۆیدا،ئەمە دەسەڵات و خەڵکی لە یەکتری دابڕی و ناڕەزایەتیەکی گەورەی لەناو خەڵکدا دروست کرد.

بەرئەنجامی ئەمە بزوتنەوەی گۆڕان لە ٢٥/٧/٢٠٠٩دا وەک بزوتنەوەیەکی سیاسی خاوەن سیستەمێکی حیزبی مۆدێرن و سیاسەتی بەرهەڵستی دەسەڵات دروست بو،و توانی ناڕەزایەتیەکانی کۆمەڵگا یەکبخاتو ململانێیەکی توندو مەدەنی لەگەڵ دەسەڵاتدا بکات.

لەوڕۆژەوە ئەم بزوتنەوە سیاسیە سەریهەڵدا تاوەکو ئێستا رۆژ بە ڕۆژ لە فراوانبون و گەشەکردنی بەردەوام دایە لەبەرامبەردا لایەنەکانی دژی لە پاشەکشەو لێکترازانی بەردەوامدان.

مەبەست لە فراوانبون و گەشەکردنی ئەم بزوتنەوەیە تەنها رێژەی دەنگی نیە بەڵکو مەبەست لێی ویستی گٶڕانکاریە. ئەمڕٶ ئەم ویستە بۆتە داواکاری و خواستی بەشێکی زۆر لە لایەنە سیاسیەکانی ترو تەنانەت بەشێکی جەستەی داڕزاوی دو لایەنە دەسەڵاتدارەکەی هەرێمیش.

لە ئێستادا ئەم بزوتنەوەیەو ستراتیژەکانی لە ئاستێکدان، گوزارشت نەک تەنها لە حیزبێک بەڵکو لە پرسێکی گەورە دەکەن، پرسێک کە ئەمڕۆ بۆتە پێویستیەکی کۆمەڵگاو رۆژ بە ڕۆژ زیاترو لەگەڵ تێپەڕبونی کاتدا ئەم پرسە گەورەترو فراوانتر دەبێت، دژەکانیشی بچوکترو لاوازتر دەبن.

واتە چوارچێوەیەکی دیاریکراوو داخراوی نیە، هەر ئەمەش وایکردوە دەرگای بۆ ریكەوتنی سیاسی و هاوپەیمانێتی هەر لایەنێکی سیاسی کراوە بێت، کە ویست و نیەتی گۆڕانگاری هەبێت.

واتە دەتوانین بڵێین بزوتنەوەی گۆڕان حیزب نیە بە واتا تەقلیدیەکەی بەڵکو سەرهەڵدانی بیرێکی نوێی حکومڕانی و ویستی گٶڕانکاریە لە هەر حیزبو لایەنێکدا بێت.

ئەگەر سەیری قۆناغەکانی کاری سیاسی ئەم بزوتنەوەیە بکەین جەوهەری ئەم ویستەمان بۆ دەردەکەوێت، لە قۆناغی ئۆپۆزسیۆن بونیدا پێکهاتەی بزوتنەوەکەو ئامانجەکانی گوزارشت لە ویستێکی جەوهەری دەکەن بۆ لە بناغەوە گۆڕینی سیستەمی دەسەڵاتداری لە هەرێمدا، دواتریش دوای بەشداریکردنی لە حکومڕانیدا، لە ساڵی ٢٠١٣داو وەرگرتنی سەرۆکی پەرلەمان و چەند وەزارەتێکی حکومەت ئەم ویستە بە کرداریکرا، ئەو کاتەی کە سەرۆکی پەرلەمان و فراکسیۆنی گۆڕان و چەند فراکسیۆنێکی تری هاوپەیمان ئامادە نەبون بچنە ژێر باری درێژکردنەوەی نایاساییانەی ویلایەتەکەی بارزانی و پرۆژەی گۆڕینی سیستەمو بە پەرلەمانی کردنی سیستەمیان راگەیاند، ئەمەش سەرەتایەک دەبو بۆ گۆڕانی جەوهەری لە سیستەمی سیاسی و ئیداری و ئابوری تەنانەت سەربازیش، بەڵام ڕیگری لەم هەوڵە کراو سەرئەنجام قوفڵ لە دەرگاکانی پەرلەمان دراو سەرۆکی پەرلەمان و وەزیرەکانی بزوتنەوەی گۆڕان دورخرانەوە.

هەر لەو سەروەختەدا وەزارەتی دارایی کە یەکێک لە وەزارەتە گرنگەکانی حکومەتەو پشکی بزوتنەوەی گۆڕان بو، پرۆژەو هەوڵی چاکسازی گشتگیری هەبو لە سەرجەم بوارەکاندا بە تایبەت هەوڵی دورخستنەوەی حیزب و دەستی حیزب لە وەزارەت و جومگەکانی تری حکومەتدا بەڵام ئەم هەوڵەش دوای دورخستنەوەی وەزیرەکانی گٶڕان لەوێدا وەستا.

ئەمانەو مەسەلەی ناشەرعی بونی پۆستەکەی بارزانی لە ماوەی دو ساڵی ڕابردودا تەنها لە گوتاری ڕاگەیاندنی بزوتنەوەکەدا رەنگی نەدایەوە، بەڵکو لە کاتی وەرگرتنی پۆستی پارێزگاری سلێمانیداگۆڕان ئامادە نەبو بە واژۆی بارزانی ئەو پۆستە وەرگرێت.

ئەمانە ئەجێنداو کاری ئەم بزوتنەوەیە بوە لە دروستبونیەوە تاوەکو ئێستاو تەنازولی لە هیچ یەک لە ستراتیژەکانی نەکردوە.

لە ئێستاداو بە تایبەت دوای ریفراندۆمە شکستخواردوەکەی هەرێم ئەم پرسە واتە گۆڕان هەم لەسەر ئاستی ناوخۆ هەم لەسەر ئاستی دەرەوەبوەتە ئەمری واقع،و رۆژ بە رۆژفشارە ناوخۆیی و دەرەکیەکان بەهێزتر دەبن  بەرەی گۆڕانکاری گەورەترو فراوانتر دەبێت،تا لە بەرئەنجامدا بەشێکی زۆری خودی دو حیزبە دەسەڵاتدارەکەی هەرێم کە مەبەستمان پارتی و یەکێتیە خۆیان دەخزێننە ناوی و بۆ رزگاربونیان بڕیاری گۆڕانکاری جەوهەری دەدەن. 


خوێندراوەتەوە598