د. سامان شاڵی

یه‌كگرتن له‌ قه‌یرانه‌كاندا‌


" زۆرن ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ده‌وری‌ ده‌سه‌ڵات وكه‌من ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ده‌وری‌ نیشتمان كۆده‌بنه‌وه‌"
غاندی‌



هه‌ردوو كیانی‌ سیاسی كوردستانی‌ و عه‌ره‌بی عێراقی‌ زۆر به‌ چڕی تێك ئاڵۆزاون، چونكه‌ هه‌ردووكیان له‌هێلكه‌دانی‌ رێكه‌وتنامه‌ی سایكس بیكۆ له‌ دایك بوون كه‌ ئینگیلز و فه‌ره‌نسییه‌كانیش ده‌ستیان تێدا هه‌بووه‌. به‌رهه‌مه‌كه‌شی ئه‌وه‌ بوو كه‌ برا ئه‌شكه‌نجه‌ی براكه‌ی ده‌دات و ئه‌گه‌ر ڕزگاریشیان بێت له‌مه‌، یه‌كێ ئه‌وی دیكه‌ ده‌ڕوخێنێت، یان تا ئه‌به‌د ژیانێكی‌ تاڵ پێكه‌وه‌ ده‌به‌نه‌سه‌ر.

له‌ دوای‌ ساڵی‌ 2003 هه‌موو ئومێدی‌ عێراقیه‌كان ئه‌وه‌بوو كه‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دیموكراسی‌ نوێ له‌دایك ببێت كه‌ پشتگیری له‌ هه‌موو چین و توێژه‌كانی‌ عێراقی‌ بكات، بۆیه‌ پێكه‌وه‌ده‌ستورێكی‌ نوێیان نوسی تا ببێته‌ هۆی كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موولایه‌نه‌كانی عیرَاق هه‌تاهه‌تایه‌. سه‌ركردایه‌تی‌ سیاسی كورد ڕۆڵێكی‌ گرنگیان له‌ نووسینه‌وه‌ی‌ ده‌ستووری‌ نوێدا هه‌بوو له‌به‌رئه‌وه‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانیش به‌زۆرینه‌ی‌ ده‌نگ ده‌نگی خۆیان به‌ ده‌ستوری‌ تازه‌ دا، هه‌رچه‌نده‌ جێبه‌جێكردنی‌ ده‌ستوری‌ تازه‌... ئه‌وه‌ چیرۆكێكی‌ دیكه‌یه‌ !!له‌كاتێكدا كه‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ به‌هێزتر ده‌بوو و ورده‌ورده‌ له‌ ناوه‌ڕۆكی‌ ده‌ستوور پاشه‌كشێی ده‌كرد. ئه‌مه‌ش به‌ روون و ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وت له‌وكاته‌دا كه‌ حكومه‌تی ناوه‌ندی نه‌یتوانی‌ مادده‌ی‌ 140ی‌ ده‌ستوری‌ عیرَاق جێبه‌جێ بكات كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ركانه‌وه‌ هه‌یه‌و كاتێك كه‌ ئه‌م مادده‌ ده‌ستوریه‌ كلیلی‌ چاره‌سه‌ری هه‌موو ئاڵۆزییه‌كانی‌ نێوان حكومه‌تی‌ ناوه‌ند و هه‌رێمی‌ كوردستانه‌. ده‌بوایه‌میلله‌تی‌ كورد ئه‌وكاته‌ بیزانیایه‌ كه‌ دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵات له‌ نێوان هه‌رێم و ناوه‌ند به‌ هۆی ئه‌مناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌رانه‌ سه‌ركه‌وتوو نابێت!هه‌ر بۆیه‌ش ده‌بوایه‌ هه‌ر ئه‌و كاته‌ له‌ په‌رله‌مان و حكومه‌تی‌ عێراق بكشانایه‌وه‌چونكه‌مانه‌وه‌یان هه‌ڵه‌یه‌كیگه‌وره‌ بوو كه‌سه‌ره‌نجام هاوبه‌شی له‌ به‌رێوه‌بردنی‌ ده‌سه‌ڵاتی لاوازكرد و له‌ ساڵی‌ 2014 و به‌ر له‌ هاتنی‌ داعش بۆ عیرَاق كۆتایی پێهات.

هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ به‌ هاوبه‌شی هێزه‌ عێراقیه‌كان و هاوپه‌یمانه‌كان شه‌ریان ئه‌نجامدا دژی داعش له‌ عێراق و سوریاو پێكه‌وه‌ سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌یان به‌ده‌ستهێنا تا  ئه‌یلولی‌2017له‌كاتێكداكه‌ له‌ هێرشه‌كانی‌ داعشی 2014 دا سوپای‌ عیرَاق له‌ زۆربه‌ی‌ ناوچه‌كانی‌ باكوری عێراق ڕایكرد. سه‌رپای ئه‌وه‌ی كه‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان زه‌ره‌رمه‌ندی زیاتر بوون،زۆری ئه‌و ناوچانه‌ و به‌تایبه‌تی‌ پارێزگای‌ كه‌ركووك و(ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان-كه‌ به‌ پێی ده‌ستووری‌ عێراقی ناوی لێهێنراوه‌) یان ئازاد كرد. هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ چاونه‌ترسانه‌ له‌ به‌رامبه‌ری داعشدا جه‌نگانو پارێزگاریان له‌ هه‌موو پێكهاته‌كانی‌ تری عێراقكرد له‌م تیرۆرستانه‌.

ئه‌وه‌ش بۆ سه‌ركردایه‌تی‌ كورد و عێراقییه‌كان روون بۆوه‌ كه‌ له‌ دووڕیانێكی دژته‌ریبدان نه‌ك هه‌ر بۆ ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی‌ ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كان به‌ڵكو كێشه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌قڵیه‌تی‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ به‌غدایه‌ بۆ دانپێنان به‌ مافه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان، ئه‌وه‌ش خاڵی‌ جه‌وهه‌ری‌ كێشه‌كه‌یه‌. هه‌ر ئه‌وه‌ش وایكرد كه‌ سه‌ركردایه‌تی‌ كوردستان ڕیفراندۆمی له‌ 25/9/2017دا ئه‌نجام دا، خه‌ڵكی‌ كوردستانیش له‌ سه‌رانسه‌ری‌ كوردستان و ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كان به‌ ده‌نگه‌وه‌ چوون و  %72.3ی‌ كۆی دانیشتوانی‌ ئه‌و ناوچانه‌ ده‌نگیان پێدا و له‌ ئه‌نجامدا %92.7 ده‌نگی به‌ ڵێ بۆ سه‌ربه‌خۆیی به‌ده‌ستهێنا.ڕوداوه‌كانی‌ 16ی‌ ئۆكتۆبه‌ر ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن كه‌ ئه‌وان ڕاستبوون له‌ داوای‌ سه‌ربه‌خۆییكردن  چونكه‌ ئه‌و كاردانه‌وانه‌ی‌ رویاندا دوای‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ هێزه‌كانی‌ عێراق بۆ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان دژ به‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان جه‌ختكردنه‌وه‌ بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ومێژووش بڕیار ده‌دات كه‌ ئایا خه‌ڵكی‌ كوردستان ڕاست بووه‌ یان نا له‌ ئه‌نجامدانی ڕیفراندۆمدا.

له‌ دوای‌ شكاندنی‌ داعش له‌ دوا پێگه‌ی‌ خۆی له‌ باكوری‌ عێراق (حه‌ویجه‌) له‌لایه‌ن هێزه‌كانی‌ عێراق و حه‌شدی‌ شه‌عبی، ئه‌وان به‌رده‌وام بوون له‌ به‌كارهێنانی‌ چه‌كی‌ ئه‌مریكی‌ به‌ڵام ئه‌مجاره‌ دژ به‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان و به‌ به‌رچاوی‌ هاوپه‌یمانانه‌وه‌ رویدا. له‌ 16ی‌ ئۆكتۆبه‌ردا هێزه‌كانی‌ عێراق و حه‌شدی‌ شه‌عبی به‌ یارمه‌تی‌ ناوخۆیی هێرشێكی‌ به‌ر فراوانیان كرده‌ سه‌ر هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ و توانیان كۆنترۆڵی ئه‌و ناوچانه‌ بكه‌ن كه‌ له‌ژێر ده‌سته‌ڵاتی پێشمه‌رگه‌دا بوون له‌ 2014ه‌وه‌. 

له‌ دوای‌ 16ی‌ ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ڕوبه‌ڕوی‌ قه‌یرانی‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كی‌ بۆوه‌، كه‌ ده‌بوایه‌ به‌زووترین كات كارێكی‌ وه‌ها بكرێت تا به‌یه‌كگرتووی‌ لێی ده‌ربچێت. په‌رله‌مانی‌ كوردستان ته‌مه‌نی‌ خۆی و حكومه‌تی‌ بۆ هه‌شت مانگی‌ دیكه‌ درێژكرده‌وه‌ تا هه‌ڵبژاردنی‌ نوێ و ئه‌مه‌ هه‌نگاوێكی گرنگ بوو بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌ به‌یه‌كڕیزی‌ تێپه‌ر ببێت، وه‌ له‌پێناو كه‌مكردنه‌وه‌ی دارمانی سیاسی و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ئاراسته‌كردنی تۆمه‌تباری له‌لایه‌ن سه‌ركرده‌كان و گه‌یشتن به‌ ئامانجی‌ یه‌كگرتوویی ده‌بێ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و بابه‌تانه‌ بكرێن كه‌ په‌یوه‌ندیانهه‌یه‌ به‌ ده‌سته‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێم و ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ جێبه‌جێكردن و یاسادان و دادوه‌ری‌ له‌ كوردستاندا. ئه‌مانه‌ ئه‌و خاڵانه‌ن كه‌ده‌بێت ره‌چاو بكرێن وه‌ك نه‌خشه‌ ڕێگایه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ له‌و قه‌یرانه‌ ده‌ربچێت:

یه‌كه‌م: ده‌سته‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان: 
سه‌رۆكی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان له‌ 29/10/2017 داوای‌ له‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستان كرد كه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ خۆی دابه‌ش بكات به‌سه‌ر  (لایه‌نه‌كان له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌ جێبه‌جێكردن و یاسادانان و دادوه‌ری‌)دا وه‌ یاسای‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێم یاری‌ پێنه‌كرێت هه‌تا هه‌ڵبژاردنی‌ داهاتوو له‌ ماوه‌ی‌ هه‌شت مانگی‌ داهاتووی‌ ساڵی‌ 2018دا.

ئه‌و پرسیاره‌ی كه‌ ده‌كرێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا په‌رله‌مان یاسای‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێم ده‌هێڵێته‌وه‌ یان به‌تاڵی‌ ده‌كاته‌وه‌؟ ئه‌گه‌ر به‌تاڵی‌ كرده‌وه‌ گفتوگۆكان ده‌وه‌ستن. ئه‌گه‌رنا یه‌كه‌مجار گفتوگۆكان له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێمه‌، ئه‌گه‌ر له‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستانه‌وه‌ ڕێككه‌وتن كرا له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌كانی ئه‌وا له‌ گه‌ڵیشیدا سه‌رۆكی‌ هه‌رێم به‌رپرسیار ده‌بێت له‌به‌رده‌م په‌رله‌ماندا، ئینجا گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت كه‌ سه‌رۆك له‌ناو خه‌ڵك هه‌ڵده‌بژێردرێت یان له‌ناو په‌رله‌مان؟ نابێت ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ ته‌شریفانی‌ بێت هه‌روه‌ك له‌ عێراقدا هه‌یه‌.

دووه‌م:جیاكردنه‌وه‌ و چاكسازیكردن له‌ هه‌ر سێ ده‌سه‌ڵاته‌كانی‌(جێبه‌جێكردن، دادوه‌ری‌، یاسادانان)
 ده‌بێ بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌ته‌واوه‌تی‌ سه‌ربه‌خۆ بن به‌م شێوه‌یه‌ی‌ خواره‌وه‌:

أـ ده‌سه‌ڵاتی‌ دادوه‌ری‌: كۆڵه‌گه‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ متمانه‌ی‌ نێوان حكومه‌ت و میلله‌ت دروست بێت ئه‌وا ده‌بێ چاكسازیی له‌ سیستمی‌ دادوه‌ریدا بكرێت تا به‌ته‌واوه‌تی سه‌ربه‌خۆ بێت و كه‌س نه‌توانێت ده‌سه‌ڵاتی‌ خۆی به‌سه‌ر ئه‌واندا بكێشێت.ئه‌گه‌ر ئه‌م هه‌نگاوه‌ گرنگه‌ به‌ له‌ خۆبووردوانه‌ی‌ ڕاستگۆیانه‌ نه‌كرێت ئه‌وا هاوواَتیان مافی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ هه‌ست بكه‌ن كه‌ مافه‌كانیان له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌دایه‌. ئه‌وه‌ش جارێكی‌ دیكه‌ ده‌مان گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ چوارگۆشه‌ی‌ یه‌كه‌م كه‌ نه‌بووونی‌ متمانه‌یه‌ له‌ نێوان ده‌سه‌ڵات و میلله‌تدا.

ب ـ ده‌سه‌ڵاتی‌ یاسادانان: له‌م كاته‌ هه‌ستیاره‌دا ده‌بێ په‌رله‌مان كارا بكرێته‌وه‌ به‌ هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌كانییه‌وه‌ بۆ ئه‌ه‌وه‌ی‌ بتوانێت ئه‌و یاسایانه‌ ده‌ربچوێنێت كه‌پێویستنبۆ ئه‌م قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌مێژووییه‌. ده‌بێت گشتگیر وه‌كو یه‌ك ده‌سته‌ كاربكات بۆ ئه‌و یاسایانه‌ی‌ هه‌ڵپه‌سێردراون و ئاماده‌كاری‌ بكرێت بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ مانگی‌ شه‌شی ساڵی‌ 2018، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ پێداگیری بكه‌ین  بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م ماوه‌یه‌ تێبپه‌ڕێنرێت و پشتگیری حكومه‌ت بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی‌ ڕوو به‌ ڕووی‌ هه‌موو ئه‌و پێشهاتانه‌ ببێته‌وه‌ له‌ هه‌شت مانگی‌ داهاتوودا، ده‌بێ هه‌موومان به‌یه‌كه‌وه‌ به‌رپرسیار بین و نابێ كه‌س له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی‌ په‌رله‌مان وه‌لابنرێت. ده‌بێ هه‌موو حزبه‌ سیاسییه‌كان یه‌كگرتووبن و پشتی‌ په‌رله‌مان بگرن بۆ ئه‌وه‌ی‌ بڕیاری‌ ئازایانه‌ ده‌ربكات بۆ یه‌كگرتنی‌ میلله‌تی‌ كورد و ئاراسته‌كردنیان بۆ ده‌ربازكردنیان له‌م پێشهاتانه‌. 

ج ـده‌سه‌ڵاتی‌ جێ به‌جێكردن:
هه‌ندێك كه‌س داوای‌ حكومه‌تێكی‌ كاتی‌ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ ببێته‌ یارمه‌تیده‌رێك بۆ ده‌ربازكردنی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم له‌م قه‌یرانه‌ سیاسی و داراییه‌دا، ئه‌وه‌ش زۆر گرانه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانج له‌م كاته‌دا كه‌ ئاڵۆزی سیاسی له‌ لوتكه‌دایه‌ و سه‌قامیگری سیاسی بوونی‌ نییه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت هه‌موومان كار بكه‌ین بۆ پشتگیری ئه‌م حكومه‌ته‌ له‌م ماوه‌ ڕاگوزه‌ره‌دا، گه‌وره‌ترین رووبه‌روو بوونه‌وه‌ له‌م حكومه‌ته‌دا ده‌بێ هه‌ڵبژاردنی‌ لیژنه‌یه‌كی‌ نوێ بێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ماوه‌ی‌ ئه‌م هه‌شت مانگه‌دا نوێنه‌رایه‌تی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان بكاتله‌ دانوستانكردن له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ و گفتوگۆ له‌سه‌ر هه‌موو كێشه‌كان. بۆ ئه‌وه‌ی‌ بگه‌ین به‌و ئامانجانه‌ش ده‌بێت حكومه‌تی‌ هه‌رێم ئه‌م هه‌نگاوانه‌ی‌ لای خواره‌وه‌ پیاده‌ بكات وه‌ك نه‌خشه‌ رێگایه‌ك له‌ ده‌ربازبونی ئه‌م قۆناغه‌:

1ـ دروستكردنی‌ لیژنه‌یه‌كی‌ نوێ له‌ ڕۆشنبیران و ئه‌كادیمی‌ وه‌ك ڕاوێژكار كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ حكومه‌ت و حزبه‌ سیاسییه‌كان ده‌ستنیشان بكرێن و ده‌بێ له‌نێویاندا كه‌سانێك هه‌بن كه‌ فه‌قیهی‌ ده‌ستوری‌ بن. ئه‌م ده‌سته‌ ڕاوێژكارییه‌ له‌م كاته‌ ناسكه‌دا پێویسته‌ بۆ یارمه‌تی‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان له‌به‌رئه‌وه‌ی ڕاوێژكارانی‌ ئێستا به‌رپرسیارن له‌شكستی‌ سێكته‌ره‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی‌ هه‌رێم و ده‌بێت دووربخرێنه‌وه‌ تاوه‌كو ڕاوێژكاره‌ نوێیه‌كان(كه‌ په‌یوه‌ست نین به‌و ڕیتمه‌ كۆنانه‌وه‌) له‌م كاته‌دا هاوكاری‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان بنله‌م قۆناغه‌ نوێیه‌و له‌ رووی لێپێچینه‌وه‌ و شه‌فافیه‌ت و به‌رپرسیارێتی‌ راوێژی دروست پێشكه‌شبكه‌ن.

2ـ ده‌بێ حكومه‌ت و په‌رله‌مان لیژنه‌یه‌كی نوێی كاتی دروست بكه‌ن كه‌ به‌رپرسیارێتیه‌كانی ده‌ستنیشان بكرێن بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ قه‌یرانه‌كانی‌ ئه‌م ماوه‌یه‌. ئه‌مه‌ش به‌ یاسایه‌ك كه‌ ده‌سه‌ڵات و پله‌ و ئه‌ركه‌كانی‌ ئه‌م لیژنه‌یه‌ ده‌ستنیشان بكرێت تا هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ داهاتوو. وه‌ ئه‌م لیژنه‌یه‌ ده‌كرێ ناوی‌ بنرێت لیژنه‌ی‌ قه‌یرانه‌كان و ئاشتی‌، یان هه‌ر ناوێكی‌ دیكه‌ كه‌ ڕێككه‌وتنی‌ له‌سه‌ر بكرێت.

3ـ ئه‌م لیژنه‌ نوێیه‌ به‌سه‌رۆكایه‌تی‌ سه‌رۆكی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم و جێگره‌كه‌ی‌ ئه‌ركی‌ به‌شداریكردن له‌ هه‌موو دانوستانێك له‌ نێوان حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ و هه‌رێمدا جێبه‌جێ بكات. وه‌ هه‌روه‌ها ئه‌و لیژنه‌یه‌ به‌شێك ده‌بێت له‌ هه‌موو گفتوگۆیه‌كی‌ هه‌رێمی‌ و نێوده‌وڵه‌تی‌ كه‌ په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ به‌سه‌رجه‌م كاره‌كانی‌ حكومه‌ت و مافه‌كانی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان، وه‌ ئه‌م لیژنه‌یه‌ كارا ده‌بێت تا هه‌شت مانگی‌ داهاتوو تا ئه‌نجامدانی‌ هه‌ڵبژاردنی‌ داهاتوو له‌ 2018دا.

4ـ پێویسته‌ له‌ سه‌ر حكومه‌ت به‌شێوه‌یه‌كی‌ كاراو ڕاستگۆیانه‌ له‌گه‌ڵ په‌رله‌مان كاربكات بۆ جێبه‌جێكردنی‌ هه‌موو یاسا نوێیه‌كان. 

5ـ وه‌كو پێشتر ئاماژه‌مان پێكرد حكومه‌ت ده‌بێ به‌ جدی‌ چاكسازی‌ له‌ سیستمی‌ دادوه‌ریدا بكات بۆ ئه‌وه‌ی‌ پشتیوانی‌ خه‌ڵك به‌ده‌ست بهێنێته‌وه‌.  بوونی‌ سیستمێكی‌ دادوه‌ری‌ سه‌ربه‌خۆ كه‌ بتوانێت یاسا به‌ ئازادی‌ جێیه‌جێ بكات، پشتگیری حكومه‌ت ده‌كات كه‌ له‌سه‌ر ڕێگایه‌كی‌ ڕاست بڕوات بۆ بنیادنانی‌ ده‌وڵه‌تێكی‌ دیموكراتی‌ به‌هێز كه‌ گه‌ره‌نتی‌ یه‌كسانی‌ بۆ هه‌مووان ده‌سته‌به‌ر بكات له‌ژێر سه‌روه‌ری‌ یاسادا، ئه‌م چاكسازییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌ یارمه‌تیمان ده‌دات بۆ ده‌ستپێكی دروستكردنی- سیستیمێنه‌ته‌وایه‌تیبۆ حوكمرانی‌ دیموكراسی كه‌ هیچ كه‌سێك له‌ سه‌روی‌ یاساوه‌ نه‌بێت.

6ـ پایه‌ی‌ بنه‌ره‌تی‌ بۆ دروستبوونی‌ متمانه‌ له‌ نێوان حكومه‌ت و میلله‌تدا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ شه‌فافییه‌تی ته‌واو له‌گه‌ڵ لێپێچینه‌وه‌ و به‌رپرسیارێتی بوونی‌ هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ بگه‌ین به‌و ئه‌نجامه‌ ده‌بێ حكومه‌ت هه‌رچی داهات و خه‌رجی‌ هه‌یه‌ به‌ روون و ئاشكرا بڵاوی‌ بكاته‌وه‌. تا خه‌ڵك بزانێت حكومه‌ت چی له‌و داهاتانه‌ ده‌كات كه‌ ده‌چێته‌ خه‌زێنه‌كانیه‌وه‌. له‌م ڕێگایه‌وه‌ حكومه‌ت ده‌ست ده‌كات به‌ كردارێكی‌ هێواش بۆ گێڕانه‌وه‌ی‌ متمانه‌ له‌ نێوان خۆی و هاوڵاتیانیدا. ئه‌و ڕاپۆرتانه‌ی‌ كه‌ بڵاوده‌كرێنه‌وه‌ ده‌بێ له‌ لایه‌ن ده‌سته‌یه‌كی‌ نێوده‌وڵه‌تی و په‌رله‌مانه‌وه‌ پشتیوانی‌ لێبكرێت. وه‌هه‌روه‌ها ده‌بێت لێپێچینه‌وه‌ی‌ وورد بكرێت له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ ده‌ستیان له‌ تاڵانبردنی‌ ماڵی‌ ده‌وڵه‌تدا هه‌یه‌ و ده‌بێت به‌بێ هیچ مه‌رج و چاوپۆشینێكگه‌نده‌ڵكاران سزا بدرێن. 

7ـ ڕێكخستنه‌وه‌ی‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ به‌ شێوازی مۆدێرن و پرۆفیشناڵ له‌ ژێر چاودێری ڕاوێژكاران و راهێنه‌رانی‌ سه‌ربازی‌ ئه‌مریكا و فه‌ره‌نسا و ئه‌ڵمانیا. بۆ چه‌سپاندنی‌ ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ و نه‌هێشتنی‌ به‌رگی‌ حزبیه‌ پێیانه‌وه‌، ده‌بێت هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ یه‌كبخرێن و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ حزبه‌كان و لایه‌نگر و موڵكی‌ حزب ده‌ربچن. له‌و كاته‌دا كه‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ ده‌بنه‌ پرۆفیشناڵ  و مۆدرێن، ده‌بێت ئه‌وانه‌ی كه‌ لێهاتوییان لاوازه‌ و یان به‌ پێی پێویست نینڕاهێنانی زیاتر یان خانه‌نشین بكرێنبێ ره‌چاوكردن له‌ پله‌ یان لایه‌نگری حیزبی. ده‌بێ ئه‌و هێزه‌ متمانه‌یه‌كی‌ دادوه‌رانه‌به‌ده‌ست بێنێت تا ئه‌ركی پارێزگاریكردن له‌ خاك و میلله‌ت بگرێته‌ ئه‌ستۆ.

8ـ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌: له‌سه‌ر ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ ده‌بێ به‌دواداچوون و پێداچوونه‌وه‌ بكرێت بۆ نوێنه‌رانی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم له‌ ده‌ره‌وه‌دا. كه‌ ده‌بێت كه‌سانی‌ لێهاتوو بن به‌پێی تایبه‌تمه‌ندیی و پسپۆڕێتیه‌كانیان نه‌ك به‌ پێی خزمایه‌تی‌ و نزیكی‌ یان به‌ پێی لایه‌نگری حزبی. بۆ ئه‌وه‌ی‌ لۆبیه‌كی‌ به‌هێز دروست بكرێت ده‌بێت ئه‌و نوێنه‌رانه‌ بتوانن په‌یوه‌ندی‌ به‌هێز له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌دا دروستبكه‌نكه‌ كاریان تێدا ده‌كه‌ن و سوود له‌ ئه‌زموونی‌ رۆشنبیرانی‌ كورد وه‌ربگرێت له‌و وڵاتانه‌دا. 

9ـ داوا له‌ لیژنه‌یه‌كی‌ سه‌ربه‌خۆ بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ گشتی‌ بكات له‌ ئه‌نجامه‌كانی‌ ڕیفراندۆم و ڕووداوه‌كانی‌ 16ی‌ ئۆكتۆبه‌ر، بۆ ئه‌وه‌ی‌ هۆكار و ئه‌نجامه‌كانی‌ ئاشكراببن و ڕێگای‌ چاره‌سه‌ریان دیاری بكرێن و ده‌ربازبووزن له‌ ئاسه‌واره‌ نه‌گه‌تیڤه‌كانیان. ده‌بێ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ وورد بكرێت، كه‌ تێڕوانینێكی‌ ڕاسته‌قینه‌مان بداتێ و شیكارێكی‌ گونجاو بكات و ئه‌نجامی‌ ئه‌و پێشهاته‌ به‌ هۆكاره‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كییه‌كانیه‌وه‌ ئاشكرا بكات. وه‌ ڕاپۆرتێكی‌ تێرو ته‌سه‌ل پێشكه‌ش به‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان و حزبه‌ سیاسییه‌كانی‌ كوردستان بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ڵوێستی‌ له‌سه‌ر ن و له‌ داهاتوودا دووباره‌ نه‌بێته‌وه‌. 

ئه‌نجومه‌نی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ سیاسی:
ئه‌م ئه‌نجومه‌نه‌ بوو به‌ جێگره‌وه‌ی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ڕیفراندۆم بێ ئه‌وه‌ی‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ یاسایی هه‌بێت، چونكه‌ به‌ هیچ یاسایه‌ك ڕێكنه‌خراوه‌ و ده‌سه‌ڵاته‌كانی دیار نییه‌. هیچ كه‌س نازانێت ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌م ئه‌نجوومه‌نه‌ چییه‌ و نوێنه‌رایه‌تی‌ كێ ده‌كات به‌ته‌واوه‌تی! به‌ڵام ئه‌م ئه‌نجوومه‌نه‌ ده‌توانێت ناوه‌ندێكی‌ گرنگ بێت بۆ حزبه‌ سیاسییه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی‌ گفتوگۆ بكه‌ن له‌سه‌ر هه‌موو پرسه‌ نیشتمانیه‌كان كه‌ په‌یوه‌ستن به‌ داهاتووی‌ گه‌لی‌ كوردستانه‌وه‌. وه‌ ئه‌م ئه‌نجوومه‌نه‌ ده‌توانێت كاربكات وه‌ك ده‌سته‌یه‌كی‌ ڕاوێژكاری‌ له‌گه‌ڵ حكومه‌ت له‌م قۆناغه‌داو ده‌توانرێت گرنگی‌ هه‌بێت له‌ پشتگیریكردنی په‌رله‌مان و حكومه‌ت له‌رێی به‌شداریكردنی‌ بابه‌ته‌ چاره‌نووسسازه‌كانی خه‌ڵكی‌ كوردستان.

دانوستان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراق:
ئه‌نجامدانی دانوستان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی ناوه‌ند ده‌بێت به‌ ئاماده‌بونی لایه‌نێكی بێلایه‌نی وه‌كو: نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان، ئه‌مه‌ریكا، فه‌ره‌نسا یان ئه‌ڵمانیا بكرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی جیاوازیه‌كی ریشه‌یی هه‌یه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی ده‌ستوری عێراقی له‌ لایه‌ن حكومه‌تی عێراق و هه‌رێمه‌وه‌.

له‌ كۆتاییدا ئه‌وه‌ی كه‌ روون و ئاشكرایه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ هیوامان به‌ سه‌ربه‌خۆیی هه‌رگیز نامرێت.


د.سامانشاڵی‌:سه‌رۆكی‌ پێشووی‌ كۆنگره‌ی‌ نه‌ته‌وه‌یی كورد له‌ ئه‌مریكای‌ باكوور

خوێندراوەتەوە700