د. سه‌ردار عه‌زیز

لە ناوچەکەدا چی دەگوزەرێت؟‌


لە ساڵی 2004 جەنەرال جۆن ئەبی زەید، ئەو کاتە بەرپرسی سینتۆکۆم بو، ناوەندی چالاکیە سەربازیەکانی ئەمەریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە ئێستا بنکەکەی لە قەتەرە، چەمکی شەڕی درێژی داهێنا (long war). 

ئەم چەمکە پاشان لە ناوەندی تر بەکار برا، بەڵام خانەی بیری ستراتیژی راند، راپۆرتێکی تایبەتی نوسی لە ساڵی 2008 کە چەمکی شەڕی درێژی بەکارهێنا. ئەم راپۆرتە ئەمڕۆ یەکێکە لە سەرچاوە هەرە هەستیارەکان کە ئەمڕۆ زۆرجار ئاماژەی پێدەدرێت وەک پاشخانێک بۆ تێگەیشتن لەوەی کە چی لە ناوچەکەدا روئەدات.

راپۆرتەکە بە پارەی پەنتاگۆن، وەزارەتی بەرگری ئەمەریکی، نوسراوە. بە زمانێکی ستراتیژی سەربازی تایبەت. من هەوڵ ئەدەم بە کورتی ئاماژەیەک بە ناوەڕۆکی بدەم و پاشان ئاماژەیەک بەوەی کە بۆ کورد چی دەگەیەنێت.

چەمکی شەڕی درێژ لەوێدا، وەک پێچەوانەی شەڕی بچوک بەکارهێنراوە. بە مانای ئەوە شەڕی درێژ، تەنها چەمکێکی زەمەنی نیە، بەڵکو مەبەست لە پانتایی جوگرافی و ئامانج و ئاڵۆزیشیەتی.

شەڕی درێژ بریتیە لە جۆرە شەڕێک کە هێزێک دەیەوێت لە ئاستی ئایدۆلۆژی، حوکمڕانی و تیرۆریزمدا بیکات، بە مەبەستی دروستکردنی بلۆکێکی وەها کە سنور بۆ دەسەڵاتی ئەمەریکا دابنێت و هەروەها مەترسی هەبێت بۆ سەر ئاسایشی جیهانی.

ئەم چەمکە لە ئێستادا ئیسلامی سیاسی دەگرێتەوە. ئیسلامی سیاسی بە هەردو باڵی سوننە و شیعە، خاوەن پرۆژەی دروستکردنی بلۆکێکی وەهان کە دژ بە بەرژەوەندیەکانی ئەمەریکا لە ناوچەکە کاربکەن. ئەگەر بتوانن ئەم کارە بکەن ئەوا لە جێگایەکی هەستیاری وەک رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئاسایشی ئەمەریکا و جیهان دەخەنە مەترسیەوە.

راپۆرتەکە ٨ رێگا لە خۆی دەگرێت بۆ روبەروبونەوەی ئەم مەترسیە. هەندێکیان ئەمڕۆ لە واقیعدا هەستی پێدەکەین، وەک سودبینین لە ململانێی سوننە و شیعە، بە گژدانی هێزە جیاوازەکان، لەسەر بنەمای پەرتکە و زاڵبە، بەکاربردنی هەردو چەمکی بەرفراوانکردن و تەسککردنەوەی ململانێکان لە کاتی پێوستدا، جەنگی ئایدیا، ناچاربون بە وەستانی پرۆسەکە (هۆلدینگ ئاکشن)، هتد.

راپۆتەکە بە ڕاستەوخۆ باس لە کورد ناکات بەڵام، باس لە پەکەکە دەکات کە چۆن هێزێکی مەترسیدار نین بۆ بەرژەوەندی ئەمەریکا، بەهۆی ئایدیای نیشتمانی و نەتەوەییانەوە.

بۆ کورد چی دەگەیەنێت:
ئەمەریکا دەیەوێت هەردو بەشی ئیسلام بە گژ یەکدا بدات هەتا هەمو تواناکانیان بسوتێنێت و پاشان ئیدارەی ناوچەکە بکات.

ئەمەریکا دەترسێت لە ئایدیای دروستبونی کوتلەی گەورە لە ناوچەکەدا.

سێیەم، ئەمەریکا، وەها دەبینێت کە ئەم جەنگە فرە ئاست و درێژخایەنە، بۆیە دەبێت بە وزەی ناوچەکە خۆی بکرێت.

چوارهەم، کۆتایی هێنان بە ئایدیای خەلافەت، ئەمە تورکیا و ئێرانیش دەگرێتەوە.

پێنجەم، دروستکردنی وڵاتی بچوک، ئەمە ئایدیایەکە کە لە سەرەتای داڕشتنی ئەم رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەدا بونی هەبو، کە چۆن کەس نەتوانێت پەلاماری کەس بدات، ئەمڕۆ بە هۆی کێشەی دیمۆگرافیەوە، گۆڕانکاری رویداوە.

شەش، دروستبونی کێشەی ئاو، خۆراک، حوکمداری، هۆکاری ناسەقامگیرین، کە دەبنە هۆکاری حوکمی خراپ و رەخساندنی زەمینە بۆ تیرۆر.

بۆ کورد
خۆ بە دوگرتن لە بون بە بەشێک لە ململانێی تایفی
هەبونی پلان و خەونی نیشتمانی و نەتەوەیی، خۆ دورگرتن لە ئایدیای یوتوپی زیان بەخش
پیشاندانی توانای حوکمڕانی
بون بە بەشێک لە دونیا لە رێگای ئازادیەکانەوە
هەڵنەخەڵەتان بەوەی رۆژئاوا ئێستا پشتیوانە، کەواتە هەمیشە پشتیوانە

Descriptions of the Eight Trajectories Discussed in This Report
 1Steady State Baseline case largely reminiscent of current actions and environment
 2War of Ideas Shift to information-based campaign
 3Major Muslim Nation Goes Bad Radical shift in a regime brought on by a powerful nonstate actor
 4Narrowing of Threat Conflict arising between jihadists
 5Expanding Scope Expanding nonstate capabilities and an enlarging of the current threat
6Holding Action External influences constraining the execution of the long war
7Sustained Sunni-Shia Conflict Widespread violence between Shia and Sunni groups
 8Chronic Insurgencies/ Instability Uprisings around the world

خوێندراوەتەوە750